Στις 6 Νοεμβρίου 1989, η κυβέρνηση της Ανατολικής Γερμανίας δημοσιοποίησε το προσχέδιο ενός νέου ταξιδιωτικού νόμου. Αυτό όμως αποδείχθηκε πολύ κατώτερο των προσδοκιών των πολιτών, φουντώνοντας ακόμη περισσότερο τις αντιδράσεις αντί να τις κατευνάσει. Οι διαδηλώσεις έγιναν ακόμη πιο μαζικές, με αποκορύφωμα τη Λειψία, όπου μέσα σε μία μόνο ημέρα κατέβηκαν στους δρόμους 500.000 άνθρωποι.
Το Μυστικό Σχέδιο της Επιτροπής Αξιωματικών
Το πρωί της 9ης Νοεμβρίου 1989, συγκροτήθηκε μια κατεπείγουσα επιτροπή αξιωματικών των Υπουργείων Εσωτερικών και Κρατικής Ασφάλειας (Stasi) της Ανατολικής Γερμανίας. Σκοπός τους ήταν να σχεδιάσουν μια έκτακτη, προσωρινή ρύθμιση που θα έθετε αμέσως σε εφαρμογή τα πιο ουσιαστικά μέτρα του υπό συζήτηση νόμου.
Η επιτροπή υπέβαλε μια πρόταση στο Πολιτικό Γραφείο (Politbüro), σύμφωνα με την οποία θα επιτρεπόταν στο εξής τόσο η μόνιμη μετεγκατάσταση στο εξωτερικό —που αποτελούσε το βασικό πρόβλημα με τους πρόσφυγες— όσο και τα σύντομα ιδιωτικά ταξίδια αναψυχής. Η συμπερίληψη των σύντομων ταξιδιών κρίθηκε απαραίτητη, καθώς σε αντίθετη περίπτωση θα εξωθούνταν στη μόνιμη μετανάστευση πολλοί πολίτες που ήθελαν απλώς να επισκεφθούν τους συγγενείς τους στη Δυτική Γερμανία.
Οι αξιωματικοί πρότειναν οι σχετικές άδειες να εκδίδονται από τις αρμόδιες υπηρεσίες μετά από μια απλή αίτηση των ενδιαφερομένων, χωρίς περιττές γραφειοκρατικές διατυπώσεις. Ήταν προφανές ότι αυτό θα προκαλούσε ένα πρωτόγνωρο κύμα εξόδου, όμως η κυβέρνηση πίστευε ότι η πίεση θα διοχετευόταν ελεγχόμενα στις υπηρεσίες έκδοσης διαβατηρίων και όχι χαοτικά στα μεθοριακά φυλάκια.
Το μεσημέρι της ίδιας ημέρας, το Πολιτικό Γραφείο ενέκρινε το σχέδιο και το προώθησε στα συναρμόδια υπουργεία με τη διαδικασία του κατεπείγοντος για τελικούς ελέγχους. Βάσει της πάγιας τακτικής, η μη έκφραση αντιρρήσεων μέχρι μια ορισμένη ώρα ισοδυναμούσε με έγκριση από το Υπουργικό Συμβούλιο. Ως επίσημη ώρα για τη δημοσιοποίηση της απόφασης στον Τύπο ορίστηκε η 04:00 το πρωί της επόμενης ημέρας, 10ης Νοεμβρίου.
Το Μπάχαλο της Γραφειοκρατίας
Μέχρι το απόγευμα, τα Υπουργεία Εσωτερικών και Κρατικής Ασφάλειας εξέτασαν το κείμενο. Ενέκριναν τις ρυθμίσεις για τη μόνιμη μετανάστευση, εξέφρασαν όμως σοβαρές αντιρρήσεις για τα σύντομα ιδιωτικά ταξίδια, ζητώντας αυστηρούς περιορισμούς. Την ίδια στιγμή, ο Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Ζίγκφριντ Βίτενμπεκ, απέρριψε ολοκληρωτικά τη ρύθμιση εντοπίζοντας σοβαρά τυπικά και νομικά προβλήματα.
Όμως, στην Ανατολική Γερμανία η κυβέρνηση δεν ήταν παρά ο εκτελεστής των αποφάσεων του Κόμματος. Έτσι, ενώ τα υπουργεία κατέγραφαν τις ενστάσεις τους, το αρχικό, ανεπεξέργαστο σχέδιο έφτασε στην Κεντρική Επιτροπή στις 15:00 και παραδόθηκε στα χέρια του Γενικού Γραμματέα, Έγκον Κρεντς. Ο Κρεντς, αγνοώντας τις αντιρρήσεις των υπουργείων και χωρίς να προσέξει ότι η ρύθμιση προοριζόταν για το επόμενο πρωί, έδωσε το χαρτί μαζί με ένα πρόχειρο δελτίο Τύπου στον Γκύντερ Σαμπόφσκι, εκπρόσωπο Τύπου του κόμματος, ο οποίος κατευθυνόταν εκείνη την ώρα στη ζωντανή συνέντευξη Τύπου.
Το Ιστορικό Λάθος σε Ζωντανή Μετάδοση
Η συνέντευξη Τύπου ξεκίνησε στις 18:00 στο Διεθνές Κέντρο Τύπου του Ανατολικού Βερολίνου, με ζωντανή τηλεοπτική κάλυψη. Ο Σαμπόφσκι δεν είχε προλάβει να μελετήσει το σημείωμα που του έδωσε ο Κρεντς. Προς το τέλος της συνέντευξης, στις 18:57, ανέφερε σχεδόν "στα πεταχτά" ότι το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε μια νέα ταξιδιωτική ρύθμιση.
Εμφανώς αμήχανος και φυλλομετρώντας τα χαρτιά του, διάβασε δυνατά το σημείωμα:
«Αιτήσεις για σύντομα ιδιωτικά ταξίδια προς το εξωτερικό μπορούν να κατατίθενται χωρίς την επίκληση προϋποθέσεων. Οι άδειες θα δίνονται με σύντομες διαδικασίες... Η μόνιμη έξοδος από τη χώρα μπορεί να πραγματοποιείται από οποιοδήποτε μεθοριακό σημείο διέλευσης προς την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας».
Η ρύθμιση ήταν νομικά διάτρητη και συγκεχυμένη. Άφηνε την εντύπωση ότι δεν απαιτούνταν πλέον διαβατήρια ή διατυπώσεις. Σήμαινε αυτό ότι οι πύλες του Τείχους ήταν πλέον ανοιχτές; Και κυρίως, από πότε; Σύμφωνα με το σχέδιο, η απάντηση ήταν αρνητική. Όταν όμως ο Ιταλός δημοσιογράφος Ρικάρντο Έρμαν (από το πρακτορείο ANSA) έκανε την κρίσιμη ερώτηση: «Πότε τίθεται σε εφαρμογή;», ο Σαμπόφσκι απάντησε μοιραία:
«Αυτή η ρύθμιση τίθεται σε εφαρμογή... απ' όσο ξέρω... αμέσως τίθεται σε εφαρμογή, χωρίς καθυστέρηση».
Το Τηλεοπτικό Γεγονός του Αιώνα
Η αμήχανη αυτή απάντηση μετατράπηκε μέσα σε δευτερόλεπτα στην είδηση του αιώνα. Τα δυτικά πρακτορεία ειδήσεων διέκοψαν το πρόγραμμά τους μεταδίδοντας ότι «Το Τείχος άνοιξε». Οι Ανατολικοβερολινέζοι, ακούγοντας τις ειδήσεις, άρχισαν να βγαίνουν μαζικά στους δρόμους, κατευθυνόμενοι προς τα σημεία ελέγχου.
Εκεί συνάντησαν τους απόλυτα αιφνιδιασμένους συνοριοφύλακες, οι οποίοι δεν είχαν καμία απολύτως ενημέρωση και είχαν εκπαιδευτεί για δεκαετίες να θεωρούν το Τείχος απαραβίαστο. Το πλήθος όμως αυξανόταν γεωμετρικά και έχανε την υπομονή του. Μπροστά στον άμεσο κίνδυνο γενικευμένης σύρραξης, ο επικεφαλής του μεθοριακού φυλακίου Bornholmer Straße πήρε την ιστορική πρωτοβουλία και άνοιξε τις μπάρες στις 23:00. Σύντομα ακολούθησαν και τα υπόλοιπα φυλάκια. Μέχρι το πρωί της 10ης Νοεμβρίου, όλες οι πύλες είχαν ανοίξει διάπλατα.
Η Ευφορία της Ελευθερίας
Οι κάτοικοι του Δυτικού Βερολίνου υποδέχθηκαν τους συμπατριώτες τους με πρωτόγνωρο ενθουσιασμό. Οι μπυραρίες πρόσφεραν δωρεάν μπύρα, τα αυτοκίνητα κορνούσαν ασταμάτητα και άγνωστοι μεταξύ τους άνθρωποι αγκαλιάζονταν κλαίγοντας. Πολίτες σκαρφάλωναν πάνω στο Τείχος, ενώ άλλοι περνούσαν ελεύθερα από την απροσπέλαστη μέχρι τότε Πύλη του Βραδεμβούργου. Στη Βόννη, μόλις μαθεύτηκε η είδηση, η δυτικογερμανική Βουλή διέκοψε τη συνεδρίασή της και οι βουλευτές τραγούδησαν αυθόρμητα τον Εθνικό Ύμνο.
Η επανόρθωση αυτού του ιστορικού γραφειοκρατικού λάθους ήταν πλέον αδύνατη χωρίς τη χρήση ακραίας στρατιωτικής βίας. Αν και έγιναν τέτοιες σκέψεις στα ηγετικά κλιμάκια της Stasi, τελικά επικράτησε η σύνεση και η αποδοχή των τετελεσμένων, σφραγίζοντας το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.
Ιστορικό αφιέρωμα στα γεγονότα της 9ης Νοεμβρίου 1989.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου