Ο κοινοτισμός, ως σύστημα τοπικής διοίκησης στην Ελλάδα κατά την Οθωμανική αυτοκρατορία, αποτέλεσε αντικείμενο μελέτης από τα πρώτα χρόνια της Αντιβασιλείας του Όθωνα. Ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα είχαν διαμορφωθεί τρεις βασικές θεωρίες για την προέλευσή του.
Τα Τρία Βασικά Σχήματα για την Προέλευση του Θεσμού
- Από την Αρχαιότητα: Οι αρχαιοελληνικοί δήμοι διατηρήθηκαν κατά τη ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο, αποτελώντας τη βάση για τις κοινότητες της Τουρκοκρατίας.
- Στο Βυζάντιο: Οι κοινότητες αναπτύχθηκαν κατά τη βυζαντινή περίοδο ανάλογα με τις τοπικές ανάγκες και παρέμειναν ουσιαστικά οι ίδιες κατά τα οθωμανικά χρόνια.
- Τουρκοκρατία: Οι κοινότητες δεν είχαν σχέση με το παρελθόν, αλλά ήταν δημιούργημα των αναγκών της Οθωμανικής διοίκησης, κυρίως για τη φορολογία.
Ιστορικές Προσεγγίσεις
Διάφοροι μελετητές επιχείρησαν να ερμηνεύσουν τον θεσμό, συχνά για να εξυπηρετήσουν ιδεολογικές ή πολιτικές σκοπιμότητες. Ο Μάουρερ υποστήριξε ότι οι κοινότητες ήταν αποτέλεσμα των ελαττωμάτων του οθωμανικού καθεστώτος, ενώ ο Σπ. Αντωνιάδης υποστήριξε τη βαθμιαία δημιουργία τους μετά την απώλεια της ελληνικής αυτονομίας. Αντίθετα, ο Ντ. Ούρχαρτ και ο Π. Αργυρόπουλος θεωρούσαν τις κοινότητες αμιγώς προϊόντα της τουρκοκρατίας.
Καθοριστική υπήρξε η θέση του Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου, ο οποίος μίλησε για «άρρηκτη συνέχεια», θεωρώντας τις κοινότητες προϊόν γνήσιο των εθνικών παραδόσεων που προϋπήρχαν της Οθωμανικής κυριαρχίας. Από την άλλη, ο Νικόλαος Μοσχοβάκης (1882) πρότεινε μια πιο τεκμηριωμένη προσέγγιση, τοποθετώντας το φορολογικό σύστημα των Οθωμανών στη βάση της ύπαρξης και ανάπτυξης των κοινοτήτων.
Η «Αποκέντρωση» ως Πολιτικό Σύνθημα
Η ιστορική αναδρομή του θεσμού συχνά χρησιμοποιούνταν ιδεολογικά, ειδικά εν όψει εκλογών, όπου η αποκέντρωση αποτελούσε διαχρονικό πολιτικό σύνθημα. Ωστόσο, στην πράξη, οι προσπάθειες για πραγματική τοπική αυτοδιοίκηση συχνά προσέκρουαν στο συγκεντρωτικό κράτος και στα πελατειακά δίκτυα συμφερόντων.
Πηγή: Τάκης Κατσιμάρδος, Έθνος, 17.10.2010
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου