Γιατί λέμε «χτύπα ξύλο»; Η ιστορία και οι ρίζες του εθίμου

Συχνά, όταν αναφερόμαστε σε μια συμφορά ή ένα ατύχημα, τείνουμε να χτυπάμε ξύλο λέγοντας «μακριά από μας». Αυτή η κίνηση έχει έναν αποτρεπτικό χαρακτήρα, με στόχο να κρατήσουμε μακριά κάθε είδους αρνητική ενέργεια, βασκανία ή κακοτυχία.

Οι Παγανιστικές Ρίζες

Οι ρίζες αυτού του εθίμου εντοπίζονται στις παγανιστικές προχριστιανικές θρησκείες, και πιθανότατα στον δρουιδισμό.

• Πνεύματα στα δέντρα: Στα αρχαία χρόνια, πίστευαν ότι μέσα στα δέντρα κατοικούσαν κάθε λογής πνεύματα, καλά και κακόβουλα. Χτυπώντας το ξύλο, οι άνθρωποι προσπαθούσαν να διώξουν τα πνεύματα ώστε να μην ακούσουν κάποια αρνητική κουβέντα και την πραγματοποιήσουν.
• Κρυφές συναντήσεις: Μια άλλη θεωρία αναφέρει ότι άνθρωποι συναντιόνταν στα δάση για να συζητήσουν θέματα (νόμιμα ή παράνομα). Χτυπώντας τους κορμούς των δέντρων, έδιωχναν τα πνεύματα που κατοικούσαν μέσα, ώστε να μην τους ακούσουν.

Παραλλαγές και Άλλες Ερμηνείες

Οι Βρετανοί χρησιμοποιούν την έκφραση «touch wood» (άγγιξε ξύλο).

• Ιρλανδέζικη δεισιδαιμονία: Υπήρχε η πίστη ότι αγγίζοντας το ξύλο ευχαριστούσαν τα «μικρά ανθρωπάκια» που χάριζαν καλή τύχη.
• Προστασία: Επειδή τα δέντρα θεωρούνταν τόποι κατοικίας καλών πνευμάτων, το άγγιγμά τους προσέφερε προστασία από τα κακά πνεύματα και απέτρεπε την πραγματοποίηση αρνητικών οιωνών.

Η Σύνδεση με τον Χριστιανισμό

Σε μεταγενέστερους χρόνους, η πρακτική αυτή συνδέθηκε με τον σταυρό του μαρτυρίου, αποτελώντας μια πιθανή χριστιανική ρίζα του εθίμου.

Ένα νεαρό αγόρι ξεκινά το 1271 από τη Βενετία με τον πατέρα και τον θείο του για τη μακρινή Κίνα, επιστρέφοντας στην πατρίδα του περισσότερο από δύο δεκαετίες αργότερα. Η περιπλάνησή του στην Ασία και σε πολιτισμούς που δεν είχε αντικρίσει ποτέ μάτι Ευρωπαίου θα φωτίσουν ήθη και έθιμα λαών ανήκουστων στη Δύση.

Τέτοια ήταν μάλιστα η αίσθηση του βιβλίου που έγραψε με τις ταξιδιωτικές του περιπέτειες επιστρέφοντας στο σπίτι του, που ο κόσμος αρχικά το πέρασε για... μυθιστόρημα! Χρειάστηκε να περάσουν αιώνες για να δικαιωθούν οι διηγήσεις του και να μετατραπούν σε έγκυρες μαρτυρίες, αναγορεύοντας τον συγγραφέα με την «αχαλίνωτη φαντασία» σε μέγα ταξιδευτή και εξερευνητή.

Σύμφωνα με το newsbeast, ο άνθρωπος που υπηρέτησε τον Κουμπλάι Χαν για 17 χρόνια στις εσχατιές του κόσμου και είδε όσα κανείς στον καιρό του, έμελλε να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για κάθε κατοπινό εξερευνητή με ακόρεστη δίψα για περιπέτεια. Ας δούμε τα πεπραγμένα του...

Τα Πρώτα Χρόνια και η Μεγάλη Απόφαση

Ο Μάρκο Πόλο γεννήθηκε το 1254 σε μια ευκατάστατη οικογένεια Βενετών εμπόρων. Τους γονείς του δεν τους γνώρισε καλά, καθώς ταξίδευαν συνεχώς, και το ανάθρεμμα του μικρού ανέλαβε μια ανάδοχη οικογένεια. Η μητέρα του πέθανε όταν ο Μάρκο ήταν ακόμη σε τρυφερή ηλικία, την ώρα που ο πατέρας του, Νικολό, γνωστός έμπορος κοσμημάτων, έλειπε στην Ασία κατά το μεγαλύτερο μέρος της νιότης του γιου του.

Οι εμπορικές περιπέτειες του πατέρα και του θείου Πόλο (Μαφέο) τους είχαν φέρει μέχρι την Κίνα, όπου ανέλαβαν διπλωματικά καθήκοντα στην αυλή του Κουμπλάι Χαν — του Μογγόλου ηγέτη, του οποίου ο παππούς, ο κατακτητής Τζένγκις Χαν, είχε κυριεύσει το μεγαλύτερο μέρος της βορειοανατολικής Ασίας.

Το 1269, οι δύο άντρες επέστρεψαν στη Βενετία, αλλά σχεδίαζαν την άμεση επιστροφή τους. Ο Μογγόλος ηγεμόνας είχε εκφράσει ενδιαφέρον για τον χριστιανισμό και τους είχε ζητήσει να επιστρέψουν στην Κίνα μαζί με 100 ιερείς. Η αυτοκρατορία των Χαν, η μεγαλύτερη που είχε δει ποτέ η ανθρωπότητα, αποτελούσε απόλυτο μυστήριο για τους πολίτες της Δύσης, με τον σοφιστικέ πολιτισμό της και τον εντελώς διαφορετικό τρόπο ζωής της.

Η Οδύσσεια της Ερήμου και η Άφιξη στην Κίνα

Το 1271, ο Νικολό και ο Μαφέο Πόλο αναχώρησαν και πάλι για την Κίνα, παίρνοντας μαζί τους και τον 17χρονο Μάρκο. Δεν είχαν καταφέρει να συγκεντρώσουν τους 100 ιερείς· μόνο δύο δέχτηκαν να τους ακολουθήσουν, οι οποίοι μάλιστα σύντομα εγκατέλειψαν το εξαιρετικά δύσκολο ταξίδι και επέστρεψαν άρον-άρον στη Βενετία!

Το ταξίδι έγινε εξ ολοκλήρου από την ξηρά, μέσα από απαιτητικά εδάφη και εχθρικές περιοχές. Αυτές οι αμέτρητες δυσκολίες, όμως, συγκίνησαν τον νεαρό Μάρκο και λειτούργησαν ως αποκάλυψη. Περνώντας από τη Μέση Ανατολή, μαγεύτηκε από το τοπίο και τους λαούς, προσφέροντας αργότερα στον δυτικό κόσμο την πρώτη καθαρή γεωγραφική και εθνολογική εικόνα για την Ανατολή.

Το ταξίδι είχε πολλά απρόοπτα: στα εδάφη του σημερινού Αφγανιστάν, ο Μάρκο αναγκάστηκε να αποσυρθεί στα βουνά για να αναρρώσει από μια άγνωστη νόσο. Διασχίζοντας κατόπιν την έρημο Γκόμπι, η δοκιμασία αποδείχθηκε ακραία επίπονη, με τον ίδιο να σημειώνει: «Αυτή η έρημος είναι τόσο μεγάλη που χρειάζεται έναν χρόνο για να τη διασχίσεις... Δεν υπάρχει τίποτα εκεί για να τραφείς».

Έπειτα από 4 χρόνια εξαντλητικού ταξιδιού, η οικογένεια έφτασε τελικά στα θερινά ανάκτορα του Κουμπλάι Χαν, ένα μαρμάρινο αρχιτεκτονικό «θαύμα» που άφησε τον Μάρκο άναυδο.

Στην Υπηρεσία του Μεγάλου Χαν

Οι Πόλο είχαν προγραμματίσει να μείνουν στην Κίνα μόνο για λίγα χρόνια, όμως η μοίρα τους κράτησε μακριά από τη Βενετία για 23 ολόκληρα έτη. Η θερμή υποδοχή του Κουμπλάι Χαν μεταφράστηκε σε απεριόριστη πρόσβαση στην αυτοκρατορία. Ο αυτοκράτορας θαμπώθηκε από το εμπορικό δαιμόνιο και τον χαρακτήρα του Μάρκο, ο οποίος έμαθε άπταιστα τέσσερις γλώσσες.

Σύντομα, ο Χαν τον έχρισε ειδικό απεσταλμένο και πρεσβευτή του. Κρατώντας ένα σφραγισμένο μεταλλικό κουτί που λειτουργούσε ως επίσημο διαπιστευτήριο του ηγεμόνα, ο Μάρκο ταξίδεψε σε μέρη που δεν είχε αντικρίσει ποτέ Ευρωπαίος, όπως η Βιρμανία, το Θιβέτ και η Ινδία. Σταδιακά ανέβηκε στην ιεραρχία: υπηρέτησε ως κυβερνήτης σε κινεζική πόλη, ως έφορος σε άλλη και τελικά έγινε μέλος του προσωπικού συμβουλίου του αυτοκράτορα.

Ο Μάρκο Πόλο έτρεφε ειλικρινή θαυμασμό για το προηγμένο οικονομικό σύστημα της Κίνας και κυρίως για τη χρήση χαρτονομισμάτων, μια ιδέα εντελώς άγνωστη στην Ευρώπη της εποχής. Οι ψύχραιμες, λεπτομερείς καταγραφές του για την κουλτούρα και το επικοινωνιακό δίκτυο της αυτοκρατορίας τον καθιέρωσαν ιστορικά ως έναν πρώιμο ανθρωπολόγο.

Η Περιπετειώδης Επιστροφή και το «Βιβλίο των Θαυμάτων»

Έπειτα από 17 χρόνια στην αυλή, οι Πόλο αποφάσισαν να επιστρέψουν. Ο αυτοκράτορας λυπήθηκε βαθιά, αλλά τους άφησε να φύγουν με έναν όρο: να συνοδεύσουν δια θαλάσσης μια Μογγόλα πριγκίπισσα μέχρι την Περσία.

Το ταξίδι της επιστροφής ήταν εφιαλτικό. Από τους εκατοντάδες ναύτες και στρατιώτες της αποστολής, οι ασθένειες και οι καταιγίδες άφησαν ζωντανούς μόνο 18 ανθρώπους, ανάμεσά τους την πριγκίπισσα και τους Πόλο. Σαν να μην έφτανε αυτό, περνώντας από την Τουρκία, Γενοβέζοι αξιωματούχοι τους λήστεψαν, αφαιρώντας τους τα 3/4 του πλούτου που μετέφεραν.

Όταν μπήκαν επιτέλους στη Βενετία το 1295, μετά από 24 χρόνια απουσίας, οι συγγενείς τους δεν τους αναγνώριζαν, ενώ οι ίδιοι δυσκολεύονταν πλέον να μιλήσουν ακόμη και τη μητρική τους γλώσσα!

Λίγα χρόνια αργότερα, ο Μάρκο Πόλο πιάστηκε αιχμάλωτος σε μια ναυμαχία μεταξύ Βενετίας και Γένοβας. Στη φυλακή γνώρισε τον συγγραφέα Ρουστιτσέλο, στον οποίο άρχισε να υπαγορεύει τις αναμνήσεις του από την Ασία. Έτσι γεννήθηκε το περίφημο «Βιβλίο των Θαυμάτων του Κόσμου» (ή «Τα Ταξίδια του Μάρκο Πόλο»). Το βιβλίο έγινε ανάρπαστο σε όλη την Ευρώπη, αλλά αντιμετωπίστηκε ως καθαρό παραμύθι, κερδίζοντας μάλιστα τον ειρωνικό τίτλο «Τα Χίλια Ψέματα».

Μετά την αποφυλάκισή του, ο Μάρκο Πόλο έζησε μια ήρεμη ζωή στη Βενετία, παντρεύτηκε, απέκτησε τρεις κόρες και διοίκησε την οικογενειακή επιχείρηση μέχρι τον θάνατό του το 1324.

Στους αιώνες που ακολούθησαν, οι διηγήσεις του επιβεβαιώθηκαν πλήρως από άλλους γεωγράφους και ερευνητές. Ο Μάρκο Πόλο δικαιώθηκε πανηγυρικά, ανοίγοντας τους ορίζοντες της ανθρωπότητας. Μάλιστα, δύο αιώνες αργότερα, όταν ο Χριστόφορος Κολόμβος σάλπαρε για να ανακαλύψει έναν νέο δρόμο προς τις Ινδίες, είχε πάντα μαζί του στην καμπίνα του, ως πολύτιμο οδηγό, μια προσωπική, γεμάτη σημειώσεις έκδοση αυτού του «μυθιστορήματος».

Το Μυστήριο του Πειράματος της Φιλαδέλφειας

Πολλές είναι οι θεωρίες που προσπάθησαν να εξηγήσουν τι ακριβώς συνέβη στο Πείραμα της Φιλαδέλφειας ή "Project Rainbow", όπως είναι η πραγματική του ονομασία. Το αντιτορπιλικό του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ, Eldridge, πλήρως επανδρωμένο και εξοπλισμένο, ήταν το «πειραματόζωο».

Οι τρεις πυλώνες των θεωριών

Υπάρχουν τρία κύρια σημεία που ενισχύουν την πεποίθηση ότι το πείραμα έλαβε χώρα:

• Η ανάγκη για ανάπτυξη νέων τεχνολογιών για τον τερματισμό του πολέμου.
• Η ιδιότητα του ιονισμένου αερίου να καθιστά αόρατα στα ραντάρ τα αντικείμενα που βρίσκονται μέσα του.
• Η ικανότητα ισχυρών μαγνητικών ή ηλεκτροστατικών πεδίων να εκτρέπουν δέσμες φωτός ή φωτόνια.

Η επίσημη θέση vs η θεωρία

Το Ναυτικό παραδέχεται ότι το Eldridge έλαβε μέρος σε πείραμα απομαγνήτισης, όπου περιέβαλαν το σκελετό του σκάφους με σύρμα για να εξουδετερώσουν τα μαγνητικά πεδία του μετάλλου. Στόχος ήταν το σκάφος να καταστεί αόρατο σε υποβρύχιες μαγνητικές νάρκες.

Ωστόσο, οι θεωρίες συνωμοσίας υποστηρίζουν ότι το πείραμα έγινε σε δύο κύριες φάσεις (23 Ιουλίου και 12 Αυγούστου 1943). Στη δεύτερη φάση, το πλοίο φέρεται να εξαφανίστηκε για να εμφανιστεί 15 λεπτά αργότερα στη Virginia, πριν επιστρέψει στην Πενσυλβανία, με τραγικές συνέπειες για το πλήρωμα (ενσωματώσεις με το κήτος, ψυχολογικά προβλήματα).

Ο μάρτυρας Al Bielek

Στα μέσα της δεκαετίας του '80, ο Al Bielek ισχυρίστηκε ότι ήταν παρών στο control room του Eldridge. Σύμφωνα με τη δική του εκδοχή, το πλήρωμα ταξίδεψε 40 χρόνια στο μέλλον, στο 1983, βρισκόμενο στις εγκαταστάσεις του προγράμματος «Μόντοκ» στο Λονγκ Άιλαντ.

Η θεωρητική βάση και ο Αϊνστάιν

Αν το πείραμα στηρίχθηκε στη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας, τότε ίσως βρισκόμαστε μπροστά σε ένα τεχνολογικό επίτευγμα παραμόρφωσης του χωροχρόνου. Όπως ανέφερε ο John Archibald Wheeler: «Ο χώρος επιδρά στην ύλη και της λέει πώς να κινηθεί. Η δε ύλη αντιδρά στο χώρο και του λέει πώς να καμπυλωθεί».

Ένα επιπλέον ερωτηματικό παραμένει η κατάσταση του πλοίου όταν πουλήθηκε στο ελληνικό ναυτικό, όπου η ονομαστική χωρητικότητά του είχε αυξηθεί κατά 300 τόνους, υποδηλώνοντας την αφαίρεση εξοπλισμού.

Παρά τις μαρτυρίες και τις θεωρίες, το τι πραγματικά συνέβη στο πλοίο και το πλήρωμά του παραμένει, μέχρι σήμερα, ένα ανεξήγητο μυστήριο.