Αποχέτευση: Μια «Δεδομένη» Ανέση

Ενώ σε πολλές μεσαιωνικές ευρωπαϊκές πόλεις η απόρριψη των λυμάτων στους δρόμους ήταν ο κανόνας, στα βυζαντινά σπίτια η τουαλέτα αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι της κατοικίας. Τα δίκτυα αποχέτευσης λειτουργούσαν μέσω πήλινων σωλήνων, οι οποίοι συνδέονταν με εκείνους των γειτονικών οικιών, καταλήγοντας σε απομακρυσμένες περιοχές. Η ευθύνη για τη συντήρηση και την επιδιόρθωση των σωληνώσεων βάρυνε τον ιδιοκτήτη του εκάστοτε ακινήτου.

Η Κουλτούρα του Λουτρού

Οι Βυζαντινοί έδιναν τεράστια σημασία στην καθαριότητα, θεωρώντας το μπάνιο τακτική συνήθεια. Παρόλο που η επίσημη Εκκλησία συμβούλευε κατά της υπερβολής (ορίζοντας τα τρία λουτρά την ημέρα ως υπερβολικά), τα δύο λουτρά την ημέρα δεν ήταν σπάνιο φαινόμενο, αν και οι κληρικοί που το έπρατταν δέχονταν αυστηρές επιπλήξεις.

Σύμφωνα με τα ιατρικά συγγράμματα της εποχής, η συχνότητα των λουτρών προσαρμοζόταν ανάλογα με την εποχή: τέσσερα τον Γενάρη, έξι τον Μάρτη και οκτώ τον Απρίλη. Για τον καθαρισμό τους, οι Βυζαντινοί χρησιμοποιούσαν σαπούνι, νίτρο ή ίνες από σπάρτα (από όπου προέκυψε και η λέξη «παστρεύω»).

Δημόσια Λουτρά: Υποδομές και Κανόνες

Εκτός από τα ιδιόκτητα λουτρά των πλουσίων, υπήρχαν τα επιβλητικά δημόσια λουτρά, τα οποία διέθεταν:

• Μεγάλη κυκλική λίμνη περιτριγυρισμένη από χωριστά διαμερίσματα με μπανιέρες.
• Σύστημα θέρμανσης νερού μέσω μεγάλων λεβήτων.
• Δυνατότητα επιλογής μεταξύ κρύου μπάνιου και ατμόλουτρου.

Η πρόσβαση των ανδρών επιτρεπόταν καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας, ενώ για τις γυναίκες τα λουτρά ήταν διαθέσιμα μόνο κατά τις βραδινές ώρες.

Η Αντίθεση με την Ευρώπη

Την ίδια στιγμή που οι Βυζαντινοί απολάμβαναν υψηλά πρότυπα υγιεινής, η Ευρώπη απείχε πολύ. Ενδεικτικά:

• Ο Λουδοβίκος ΙΓ΄ της Γαλλίας έκανε μπάνιο κάθε πέντε χρόνια.
• Ο Λουδοβίκος ΙΔ΄ (Βασιλιάς Ήλιος) έκανε μόλις δύο μπάνια σε ολόκληρη τη ζωή του, θεωρώντας τα δυσάρεστη εμπειρία.
• Ο Ερρίκος Ε΄ της Αγγλίας απαγόρευσε με διάταγμα τα λουτρά στο Λονδίνο τον 15ο αιώνα.

Στις ευρωπαϊκές αυτές αυλές, η έλλειψη λουσίματος αντιμετωπιζόταν με χρήση πούδρας ή πριονιδιού στα μαλλιά, ώστε να στερεοποιηθεί η βρωμιά και να αφαιρεθεί έπειτα με το χτένισμα.

Η Βουδαπέστη είναι ένας από τους πιο δημοφιλείς προορισμούς για τους Έλληνες τουρίστες. Ωστόσο, ελάχιστοι γνωρίζουν ότι μόλις 47 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα της Ουγγαρίας, βρίσκεται ένα χωριό με έντονο ελληνικό χρώμα: το Beloiannisz (Μπελογιάννης).

Το χωριό αυτό δημιουργήθηκε την περίοδο του Εμφυλίου Πολέμου από Έλληνες πολιτικούς πρόσφυγες. Αποτελεί ένα πραγματικό κατασκευαστικό «θαύμα» της εποχής, καθώς χτίστηκε εξ ολοκλήρου από εθελοντές, προσφέροντας στους κατοίκους του 418 σπίτια, σχολείο, παιδικό σταθμό, βιβλιοθήκη, λαϊκό μέγαρο, ιατρείο και δημαρχείο.

Η Ιστορία του ονόματος

Αρχικά το χωριό ονομαζόταν «Ελληνοχώρι», φιλοξενώντας 1.800 πολιτικούς πρόσφυγες. Το 1952, μετονομάστηκε σε Μπελογιάννης, αποτίνοντας φόρο τιμής στον Νίκο Μπελογιάννη.

Παρά το γεγονός ότι μετά την πτώση της δικτατορίας πολλοί επέστρεψαν στην Ελλάδα, ένα μεγάλο ποσοστό κατοίκων παρέμεινε εκεί, διατηρώντας ακέραια την ελληνική τους ταυτότητα. Το 1996 χτίστηκε η ελληνορθόδοξη εκκλησία του χωριού, την οποία μάλιστα λειτούργησε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος κατά τον εορτασμό των 50 ετών από την ίδρυση του οικισμού.

Ένας ζωντανός φάρος του Ελληνισμού

Σήμερα, με περίπου 1.100 κατοίκους, το Beloiannisz διατηρεί στενούς δεσμούς με την Ελλάδα. Στο σχολείο του χωριού διδάσκεται η ελληνική γλώσσα, ενώ οι μαθητές γιορτάζουν από κοινού τις εθνικές εορτές και των δύο χωρών. Αν βρεθείτε ποτέ εκεί, αξίζει να επισκεφθείτε:

• Τον Ελληνορθόδοξο Ναό Αγίων Δημητρίου, Κωνσταντίνου και Ελένης.
• Τη Βιβλιοθήκη της Κοινότητας.
• Την κεντρική πλατεία του χωριού.

Η καθιέρωση του Γρηγοριανού Ημερολογίου

Η «πρεμιέρα» της 29ης Φεβρουαρίου ως επιπλέον ημέρας σε κάθε δίσεκτο έτος πραγματοποιήθηκε το 1584. Η απόφαση αυτή είχε ληφθεί λίγα χρόνια νωρίτερα, το 1581, από τον Πάπα Γρηγόριο ΙΓ΄, ο οποίος προχώρησε επίσης στη μεταρρύθμιση του ημερολογίου, αφαιρώντας 11 ημέρες και μετονομάζοντας την 4η Οκτωβρίου 1582 σε 15η Οκτωβρίου 1582.

Οι ρίζες από τον Ιούλιο Καίσαρα

Παρά την καθιέρωση από τον Πάπα Γρηγόριο, η έννοια της επιπλέον ημέρας υπήρχε ήδη από το 45 π.Χ. βάσει των ρυθμίσεων του Ιουλίου Καίσαρα. Στο ρωμαϊκό ημερολόγιο, η ημέρα αυτή προστίθετο μεταξύ της 24ης και 25ης Φεβρουαρίου. Ο όρος «δίσεκτο» προέρχεται από το ρωμαϊκό «bis sextus» (δις έκτο), καθώς κάθε τέσσερα χρόνια η έκτη ημέρα πριν από τις καλένδες του Μαρτίου καταμετριόταν δύο φορές.

Η επιστημονική αναγκαιότητα

Η προσθήκη αυτή εξυπηρετεί τη διόρθωση σφαλμάτων που προκύπτουν από τη διαφορά μεταξύ του ηλιακού έτους και του ημερολογιακού χρόνου. Το ηλιακό έτος διαρκεί περίπου 365,242199 ημέρες, ενώ το ημερολογιακό έτος 365 ημέρες και 6 ώρες (1/4 της ημέρας). Αυτή η διαφορά οδηγεί στη συσσώρευση σφάλματος μιας πλήρους ημέρας κάθε τέσσερα έτη.

Προλήψεις και δεισιδαιμονίες

Οι προλήψεις που συνοδεύουν το δίσεκτο έτος προέρχονται από την αρχαία Ρώμη. Κατά τον Φεβρουάριο, μήνα εξιλέωσης και λατρείας υποχθόνιων θεοτήτων, πίστευαν ότι ο Άδης κυκλοφορούσε ανάμεσά τους φέρνοντας δεινά. Για τον λόγο αυτό, τα δίσεκτα έτη αποφεύγονταν ενέργειες με μακροχρόνιο χαρακτήρα, όπως:

• Η φύτευση αμπελιών.
• Η θεμελίωση οικιών.
• Η τέλεση γάμων.

Το Λιμποβίσι, αν και δεν κατοικείται πλέον, διατηρεί μια μοναδική αίγλη χάρη στη σύνδεσή του με τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Βρίσκεται σε υψόμετρο 1.200 μέτρων στο Μαίναλο, περιστοιχισμένο από πυκνό ελατοδάσος, απέχοντας 30 χιλιόμετρα από την Τρίπολη.

Ιστορικές Ρίζες

Οι ρίζες του οικισμού εντοπίζονται στα χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, ενώ το όνομά του υποδηλώνει σλαβικές επιρροές. Το χωριό γνώρισε ιδιαίτερη ακμή κατά την Ενετοκρατία, καταγράφοντας 500 κατοίκους το 1711. Η οικογένεια των Κολοκοτρωναίων εγκαταστάθηκε εκεί το 1532, μετά τον εκπατρισμό του Τριανταφυλλάκου Τζεργίνη. Το σπίτι της οικογένειας καταστράφηκε κατά τα Ορλωφικά (1770-1771) από Αλβανούς μισθοφόρους και ανοικοδομήθηκε αργότερα από τον Κωνσταντή Κολοκοτρώνη, πατέρα του Θεόδωρου.

Το Λιμποβίσι Σήμερα

Στις μέρες μας, ο χώρος λειτουργεί ως πάρκο μνήμης με εντυπωσιακή θέα και πηγές με δροσερό νερό. Οι επισκέπτες μπορούν να δουν:

• Το Σπίτι των Κολοκοτρωναίων: Μια προσεγμένη ανακατασκευή του 1990 που λειτουργεί ως μουσείο με εικονογραφικό υλικό για τη ζωή του Γέρου του Μοριά.
• Ο Ναός του Αϊ-Γιάννη: Το μοναδικό αυθεντικό κτίσμα από το παλιό χωριό, μια μονόκλιτη βασιλική με καμπάνα του 1831, που αναπαλαιώθηκε το 2002.
• Υποδομές: Ένα σύγχρονο κτίριο που στεγάζει καφέ-αναψυκτήριο με παραδοσιακά προϊόντα της Αρκαδίας.

Η Αποστολή του 1724

Το χειμώνα του 1724, ο Γάλλος ιερέας Michel Fourmont και ο φιλόλογος François Chevin στάλθηκαν από τον Λουδοβίκο XV στην Κωνσταντινούπολη με σκοπό τη συλλογή αρχαίων ελληνικών χειρογράφων και επιγραφών. Ενώ ο Τσεβίν ασχολήθηκε με τις βιβλιοθήκες, ο Φουρμόν οδηγήθηκε από μια μεγαλομανή επιθυμία να εξυψώσει τη Γαλλία μέσω της αποκάλυψης αρχαίων θησαυρών.

Η Καταστροφική Μανία

Ο Φουρμόν μετέτρεψε την ανασκαφή σε μια βίαιη εκστρατεία καταστροφής. Ορκίστηκε να καταστρέψει ό,τι δεν μπορούσε να αποσπάσει, προφασιζόμενος ότι το έσωζε από τους «αμόρφωτους» ντόπιους. Η εχθρότητά του προς τους Μανιάτες τον οδήγησε να επιτεθεί στην Αρχαία Σπάρτη, όπου έμεινε στην ιστορία με τη φράση: «Την έσβησα, δεν της άφησα λίθο επί λίθου».

Η δράση του επεκτάθηκε και στην Αμύκλεια, όπου κατέστρεψε τον ναό του Απόλλωνα, ενώ οι Μυκήνες ήταν από τις ελάχιστες περιοχές που γλίτωσαν λόγω του τεράστιου μεγέθους των ογκόλιθων.

Το Τέλος και η Νέμεση

Παρά τη βαρβαρότητα των πράξεών του, ο Φουρμόν κατάφερε να συλλέξει πάνω από 300 πολύτιμες επιγραφές. Ωστόσο, επιστρέφοντας στη Γαλλία, αντιμετώπισε την απομόνωση και την περιφρόνηση των διανοουμένων, που τον χαρακτήρισαν «βάνδαλο». Η επιστημονική κοινότητα αμφισβήτησε την εγκυρότητα των ευρημάτων του, μετατρέποντας τη δόξα που επιζητούσε σε προσωπική απαξίωση.