Στρατηγός, προστάτις και παρθένος. Είναι η θεά Αθηνά ή η Παναγία; Προστάτις των γυναικών, των παιδιών και του τοκετού. Είναι η Αρτεμις Παιδοτρόφος και Λοχεία ή μήπως η Παναγία; Στο γύρισμα του ελληνικού κόσμου από τον πολυθεϊσμό στον χριστιανισμό, όταν ο δεύτερος άρχισε σιγά-σιγά να επικρατεί στη θρησκευτική συνείδηση, η μείξη των στοιχείων του ειδωλολατρικού παρελθόντος με τη νέα θρησκεία όχι μόνο δεν θα τη μείωνε, αλλά θα συντελούσε σε μεγάλο βαθμό στην εδραίωσή της.
Οι Συμπτώσεις που δεν είναι Τυχαίες
Είναι σύμπτωση ότι η μεγάλη γιορτή της Παναγίας τον Δεκαπενταύγουστο συμπίπτει με τα γενέθλια της θεάς Αθηνάς στις 28 του αρχαίου μήνα Εκατομβαιώνα, όταν τελούνταν τα Παναθήναια; Ή μήπως είναι τυχαίο ότι ο ναός της παρθένου Αθηνάς στην Ακρόπολη μετατράπηκε σε ναό της Παναγίας Παρθένου;
Σύμφωνα με το διάταγμα του Ιουστινιανού, όλα τα αρχαία ιερά έπρεπε να μετατραπούν σε ναούς για να «εξαγνιστούν». Σε πολλά από αυτά, όπου λατρεύονταν γυναικείες θεότητες, χτίστηκαν ναοί αφιερωμένοι στην Παναγία, η οποία προσλάμβανε συχνά τις ιδιότητες των προκατόχων της.
Οι Ιδιότητες που Μεταφέρθηκαν
- Κύκλοι ζωής: Οι εποχικοί κύκλοι θανάτου-αναγέννησης και η σχέση με τη βλάστηση και τη σοδειά (όπως το έθιμο της πανσπερμίας/πολυσπόρια) συνδέθηκαν άμεσα με την Παναγία, θυμίζοντας τη θεά Δήμητρα.
- Αειπάρθενος: Ο όρος "Αειπάρθενος", που αποδόθηκε στην Παναγία από τον 6ο αιώνα, αντικατοπτρίζει την ιδιότητα των αρχαίων θεών Αθηνάς και Άρτεμης.
- Προστασία: Ως "Υπέρμαχος Στρατηγός", η Παναγία προστατεύει τους πιστούς όπως ακριβώς η Αθηνά προστάτευε τους Αθηναίους.
Η Μετάβαση στον Χριστιανισμό
Ο Ακάθιστος Ύμνος παρουσιάζει ομοιότητες με τις "ισιακές αρεταλογίες" (ύμνοι προς τη θεά Ίσιδα). Πολλά χαρακτηριστικά της αιγύπτιας θεάς, όπως το να είναι "μυριώνυμη" και "βασίλισσα του ουρανού", πέρασαν στην Παναγία. Είναι ηλίου φαεινότερον ότι οι Έλληνες διατήρησαν τη δική τους θρησκευτική ταυτότητα, η οποία απλώς μετεξελίχθηκε.
Πηγή: Πύρινος Λόγιος