Ζαπατίστας - Μεξικό

Το Κίνημα των Ζαπατίστας

«Ενώ θα μπορούσα να τα έχω όλα για να μην έχω τίποτα, αποφάσισα να μην έχω τίποτα για να τα έχω όλα»

---

Η Εξέγερση

Το κίνημα των Ζαπατίστας (Ejercito Zapatista de Liberacion Nacional - Στρατός των Ζαπατίστας για την Εθνική Απελευθέρωση) ξεκίνησε τη δράση του την 1η Ιανουαρίου 1994. Αποτελούμενο στην πλειοψηφία του από ιθαγενείς, αλλά και από λευκούς και μιγάδες, το κίνημα εξεγέρθηκε καταλαμβάνοντας την πρωτεύουσα του μεξικανικού κρατιδίου Τσιάπας, το Σαν Κριστόμπαλ δε λας Κάσας.

Τα αιτήματα των Ζαπατίστας είναι σαφή: ελευθερία για τους ιθαγενείς Ινδιάνους, γη για καλλιέργεια και έξοδος από το κοινωνικό περιθώριο. Ο ρατσισμός, η εξαθλίωση, η πείνα και η έλλειψη βασικών συνθηκών διαβίωσης αποτέλεσαν τα καύσιμα για αυτή την αγροτική εξέγερση.

Ο Subcomandante Marcos

Εκπρόσωπος και κεντρική μορφή του κινήματος είναι ο Subcomandante Marcos. Ο «υποδιοικητής», όπως αυτοαποκαλείται —αναγνωρίζοντας ως μοναδικό διοικητή τον λαό—, αποτελεί μια ιδιαιτερότητα στον χώρο των αντάρτικων κινημάτων. Με πανεπιστημιακή μόρφωση και βαθιά επαναστατική εμπειρία, ο Μάρκος κατάφερε να μετατρέψει τον αγώνα σε ένα κίνημα «λόγου» παρά «όπλων».

Χρησιμοποιώντας τα ΜΜΕ με στρατηγική ευφυΐα και απορρίπτοντας την «ξύλινη» γλώσσα της αριστεράς, δανείστηκε στοιχεία από την κουλτούρα των ιθαγενών, την ποίηση και τη μουσική, κερδίζοντας τη συμπάθεια της διεθνούς κοινής γνώμης.

«Ο Μάρκος είναι όλες οι καταπιεσμένες μειονότητες που αντιστέκονται... Όλοι οι αποκλεισμένοι που αναζητούν ένα λόγο, το λόγο τους... Ό,τι ενοχλεί την εξουσία και τις καθησυχασμένες συνειδήσεις, αυτό είναι ο Μάρκος...»

Το 1995, το μεξικανικό καθεστώς αποκάλυψε την ταυτότητά του ως Ραφαέλ Σεμπαστιάν Γκιγιέν Βισέντε, έναν ακαδημαϊκό που άφησε πίσω του τη ζωή του για να ενταχθεί στο αντάρτικο.

Αναδιανομή της Γης και Αυτονομία

Το κίνημα δεν λειτουργεί ως παραδοσιακό πολιτικό κόμμα. Αντιθέτως, προτείνει τη συγκρότηση μεταβατικής κυβέρνησης στην Τσιάπας με τη συμμετοχή τοπικών συλλόγων. Ήδη, περίπου 38 δημαρχίες στα ορεινά της περιοχής διοικούνται από υποστηρικτές των ανταρτών, έχοντας προχωρήσει σε κατάληψη και αναδιανομή της γης.

Η Σκληρή Πραγματικότητα

Τα αιτήματα των 57 ινδιάνικων φυλών (που μιλούν 92 διαφορετικές γλώσσες) επικεντρώνονται στην αναγνώριση της ιδιαιτερότητάς τους, τη γη, την τροφή, την υγεία και την εκπαίδευση.

• Αναλφαβητισμός: Στις κοινότητες των Ινδιάνων ξεπερνά το 50%, ενώ το 75% των παιδιών δεν ολοκληρώνει ούτε την πρωτοβάθμια εκπαίδευση.
• Υγεία: Το 86% των θανάτων οφείλεται σε απλές εντερικές διαταραχές και το 60% των παιδιών υποσιτίζεται.
• Κοινωνική Ανισότητα: Μεγάλοι γαιοκτήμονες ελέγχουν τις εκτάσεις, ενώ ιστορικά οι ιθαγενείς στερούνταν ακόμα και το δικαίωμα να περπατούν στα πεζοδρόμια.