Βυζαντινή Αυτοκρατορία

Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία: Ένα Ελληνικό Κράτος

Όταν ο Μέγας Κωνσταντίνος ανήλθε στον θρόνο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 324 μ.Χ., προέβη σε μια στρατηγική αναθεώρηση. Αντελήφθη ότι ο Χριστιανισμός θα αποτελούσε τον συνεκτικό δεσμό της πολυφυλετικής αυτοκρατορίας του, ενώ η Ρώμη, γεωγραφικά απομονωμένη, αδυνατούσε πλέον να αποτελέσει το κέντρο του κόσμου.

Η Ανατολή ως Κέντρο του Πολιτισμού

Οι πλουσιότερες και πλέον πολιτισμένες περιοχές της αυτοκρατορίας βρίσκονταν στην Ανατολή, στον Ελληνικό και Ελληνιστικό κόσμο. Εκεί χτυπούσε η καρδιά της γνώσης, της επιστήμης, της φιλοσοφίας και των τεχνών. Επιλέγοντας το Βυζάντιο, ο Κωνσταντίνος τοποθέτησε την πρωτεύουσα σε ένα στρατηγικό σταυροδρόμι ηπείρων και θαλασσών, διασφαλίζοντας τη συνέχεια μιας αυτοκρατορίας που θα κρατούσε για πάνω από χίλια χρόνια.

Η Μετάβαση στον Ελληνικό Χαρακτήρα

Από τον 7ο αιώνα μ.Χ., η αυτοκρατορία εξελληνίστηκε καθολικώς. Μετά την απώλεια των μη ελληνικών επαρχιών (Συρία, Αίγυπτος, Παλαιστίνη), το κράτος περιορίστηκε στα όρια των ελληνικών κατοικημένων περιοχών. Αν και οι Αυτοκράτορες συνέχισαν να αυτοαποκαλούνται «Ρωμαίοι» για λόγους πολιτικής κληρονομιάς, στην ουσία τους ήταν οι συνεχιστές των Ελληνιστικών κρατών και της κληρονομιάς του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Οι Πυλώνες της Ελληνικής Ταυτότητας

Το κείμενο αναδεικνύει τέσσερα θεμελιώδη στοιχεία που διαμόρφωσαν τη συνείδηση του Ελληνισμού κατά τους βυζαντινούς χρόνους:

• Το όμαιμον: Η κοινή καταγωγή και το φυλετικά ενιαίο.
• Το ομόγλωσσον: Η ελληνική γλώσσα ως μητρική και επίσημη.
• Το ομόθρησκον: Η Ορθοδοξία, η οποία διαμορφώθηκε από την ελληνική θεολογία και φιλοσοφία.
• Το ομότροπον: Ο κοινός τρόπος ζωής, οι αξίες, οι μνήμες και τα ήθη.

Η Γλώσσα και η Παιδεία

Η ελληνική γλώσσα δεν επιβλήθηκε απλώς, αλλά επικράτησε λόγω της πνευματικής της ανωτερότητας. Όπως σημειώνει ο H.G. Wells, οι δυναμικές γλώσσες πρέπει να φέρνουν «δώρα», και τα δώρα της Ελληνικής (λογοτεχνία, επιστήμη, φιλοσοφία) ήταν ασύγκριτα πιο ισχυρά από εκείνα της Λατινικής.

Επίλογος: Η Άλωση

Η ιστορία του Βυζαντίου κλείνει με τη συγκλονιστική περιγραφή της πτώσης της Πόλης, όπως αποτυπώνεται στον λαϊκό θρύλο για την Παναγία.

Σώπασε κυρά Δέσποινα

«Σημαίνει ο Θεός, σημαίνει η γης, σημαίνουν τα επουράνια,
σημαίνει και η Αγιά Σοφιά, το Μέγα Μοναστήρι...
...Πάψετε το χερουβικό κι ας χαμηλώσουν τ' άγια,
γιατί είναι θέλημα Θεού η Πόλη να τουρκέψη.

...Η Δέσποινα ταράχθηκε κι εδάκρυσαν οι εικόνες
«Σώπασε κυρά Δέσποινα και μη πολυδακρύζεις
πάλι με χρόνους, με καιρούς, πάλι δικά μας θα 'ναι»»