Οι πολιτικές σκιές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Ανθρώπινα Δικαιώματα: Ιδεαλισμός ή Πολιτικό Όπλο;

Ο λόγος περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων πέρασε στο επίκεντρο του πολιτικού λεξιλογίου των τελευταίων δύο δεκαετιών. Ένας αισιόδοξος παρατηρητής θα μπορούσε ν' αντλήσει από δω το συμπέρασμα ότι η πολιτική αναλαμβάνει τώρα το έργο να διαπλάσει τον κόσμο σύμφωνα με ηθικές αρχές. Ωστόσο, πολλές φορές στο ιστορικό παρελθόν, όποτε συνεργούσαν η ηθική και η πολιτική, η πρώτη υποτασσόταν στη λογική της δεύτερης.

«Η παγκόσμια αναγνώριση των αρχών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν θα αποτελέσει το θεμέλιο της παγκόσμιας ηθικής συνεννόησης, παρά μάλλον το κοινό πεδίο μάχης.»

Η «Lingua Franca» της Παγκόσμιας Κοινωνίας

Ο οικουμενισμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων χρησιμοποιήθηκε στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου από τη Δύση ως πολιτικό όπλο. Σήμερα, τα ανθρώπινα δικαιώματα έγιναν η lingua franca (κοινή γλώσσα) της παγκόσμιας κοινωνίας. Πρέπει όμως να είμαστε επιφυλακτικοί: η ονομαστική αξία των ιδεών δεν εμπόδισε ποτέ την πολεμική τους χρήση.

Ανθρώπινα ή Πολιτικά Δικαιώματα;

Το κεφαλαιώδες ζήτημα που ελάχιστα γίνεται αντιληπτό είναι ότι, υπό τη σημερινή συγκρότηση της κοινωνίας, δεν μπορούμε να μιλάμε για ανθρώπινα δικαιώματα stricto sensu (με τη στενή έννοια). Ό,τι ονομάζουμε σήμερα «ανθρώπινα δικαιώματα» παρέχεται από το κράτος στους υπηκόους του.

Ανθρώπινα δικαιώματα ως τέτοια θα μπορούσε να εγγυηθεί μονάχα η ανθρωπότητα ως ενιαίο πολιτικό υποκείμενο. Το κυρίαρχο κράτος παραμένει ο τελικός κριτής.

Η Υλική Ερμηνεία και οι Συνέπειες

Η σύνδεση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας με το υλικό βιοτικό επίπεδο μετατρέπει τα δικαιώματα σε όπλα κατανομής περιορισμένων αγαθών. Αν οι φτωχές χώρες που προσδοκούν βοήθεια απογοητευτούν, είναι πιθανό να στραφούν εναντίον της Δύσης, ερμηνεύοντας την αποτυχία τους ως "προδοσία" των ίδιων των δυτικών αρχών.

Η Σύγκρουση με την Κρατική Κυριαρχία

Εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση: οι επιταγές της οικουμενικής ηθικής συγκρούονται με την κρατική κυριαρχία. Μια απεριόριστη εφαρμογή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, χωρίς έλεγχο συνόρων, θα σήμανε το τέλος του κυρίαρχου κράτους — ένας εφιάλτης για τη Δύση. Η επιλεκτική εφαρμογή αυτών των δικαιωμάτων, μέσω στρατιωτικών ή πολιτικών επεμβάσεων, το μόνο που πετυχαίνει είναι να υπονομεύει την αξιοπιστία τους.

Η Συρρίκνωση στη Γυμνή Ανθρώπινη Ιδιότητα

Τελικά, ο κίνδυνος είναι η "συρρίκνωση" του ανθρώπου: αν αφαιρέσουμε κάθε ιστορικό και πολιτισμικό περιεχόμενο, ο "άνθρωπος" καταντά απλώς ένα ζωικό είδος. Ίσως οδηγούμαστε σε μια εποχή όπου οι άνθρωποι θα πολεμούν όχι για ιδέες, αλλά για τη στοιχειώδη επιβίωση του είδους τους.