Φράσεις που χρησιμοποιούμε.Τι σημαίνουν όμως; Πώς βγήκαν αυτές οι εκφράσεις;

Του έβαλε τα δυο πόδια σ’ ένα παπούτσι

Η φράση ανάγεται στο Βυζάντιο και στο είδος τιμωρίας που επιβαλόταν στους «τζουτζέδες» (νάνους) που απασχολούσαν οι αυτοκράτορες ως διασκεδαστές ή μυστικοσυμβούλους. Αν ένας νάνος υπέπιπτε σε σοβαρό παράπτωμα τρεις φορές, τιμωρούνταν βάζοντας και τα δύο του πόδια στο ίδιο παπούτσι, αναγκάζοντάς τον να χοροπηδά για να μετακινηθεί μέχρι να ζητήσει έλεος.

Κροκοδείλια δάκρυα

Παρά το γεγονός ότι ο κροκόδειλος ήταν άγνωστος στην αρχαία Ελλάδα, η φράση προήλθε από τις περιγραφές των Φοινίκων εμπόρων, οι οποίοι μιλούσαν για το ζώο που έβγαζε ήχους σαν κλάμα μωρού για να παρασύρει τα θύματά του. Ο ποιητής Φερεκίδης μάλιστα χρησιμοποίησε το λογοπαίγνιο για τα ψεύτικα δάκρυα, καθιερώνοντας τη φράση στην ελληνική γλώσσα.

Δεν περνά η μπογιά της

Στη βυζαντινή εποχή, οι γυναίκες χρησιμοποιούσαν διάφορες αλοιφές και καλλυντικά για να διατηρήσουν τη νεότητά τους. Όταν περνούσε η ηλικία τους και τα καλλυντικά δεν μπορούσαν πλέον να κρύψουν τα σημάδια του χρόνου, ο λαός, σατιρίζοντας την κατάσταση, έλεγε ειρωνικά: «δεν περνά πια η μπογιά της».

Κομπογιανίτης

Για την ετυμολογία του «κομπογιανίτη» (του εμπειρικού γιατρού) έχουν διατυπωθεί πολλές απόψεις. Ο Κοραής την απέδιδε στους «κόμπους» (κομπασμούς) των Ιωαννιτών, ενώ άλλοι τη συνδέουν με τις ρίζες βοτάνων ή τις ταινίες που έδεναν οι αγύρτες γιατροί στα μαλλιά τους για να εντυπωσιάσουν τους ασθενείς.

Κάποιος φούρνος γκρέμισε

Στα παλαιότερα χωριά, κάθε σπίτι είχε τον δικό του φούρνο και οι χωρικοί μετρούσαν τα σπίτια με βάση τους φούρνους. Όταν πέθαινε ένας νοικοκύρης, έλεγαν ότι «ο φούρνος του γκρέμισε». Σήμερα, η φράση χρησιμοποιείται ειρωνικά όταν κάποιος που έχουμε καιρό να δούμε μας επισκέπτεται.

Κουτσοί, στραβοί στον Άγιο Παντελεήμονα

Η έκφραση προέρχεται από το 1830 στο Άστρος της Κυνουρίας, όταν ένας απατεώνας παρουσιάστηκε ως Άγιος Παντελεήμονας. Η είδηση εξαπλώθηκε και πλήθος ασθενών άρχισε να συρρέει στο χωριό με την ελπίδα της ίασης, δημιουργώντας το γνωστό πηγαδάκι που έλεγε χαρακτηριστικά: «Κουτσοί, στραβοί, στον Άγιο Παντελεήμονα».

Τον έσπασα στο ξύλο

Η έκφραση ανάγεται στις δημόσιες τιμωρίες της βυζαντινής εποχής. Οι «ραβδιστές» τιμωρούσαν τους παραβάτες δένοντάς τους σε μια σανίδα και χτυπώντας τους με ράβδους, συχνά προκαλώντας κατάγματα, εξού και το «τον έσπασα στο ξύλο».

Τι καπνό φουμάρει

Η λέξη «καπνός» στη φράση δεν αναφέρεται στο τσιγάρο, αλλά στην αρχαία σημασία της εστίας (του σπιτιού). Οι φορατζήδες (φοροεισπράκτορες) έμπαιναν στα σπίτια και ρωτούσαν «τι καπνό φουμάρει εδώ», εννοώντας πόσες εστίες/νοικοκυριά υπήρχαν, για να υπολογίσουν τον φόρο.

Αναγκαίο κακό

Η φράση συναντάται για πρώτη φορά στον αρχαίο ποιητή Μένανδρο, ο οποίος περιέγραφε τον γάμο ως «κακόν μεν εστίν, άλλ’ αναγκαίον κακόν». Η φράση επιβίωσε στους αιώνες, περιγράφοντας καταστάσεις που, αν και δυσάρεστες, είναι αναπόφευκτες.