Η Ελλάδα στον ψυχίατρο

Η Ψυχοκοινωνική Διάσταση της Οικονομικής Κρίσης: Μια Νέα Πραγματικότητα

Αφορμή για το συγκεκριμένο άρθρο στάθηκε μια πρόσφατη σύντομη συζήτηση που έγινε στο Εργαστήριο Διερεύνησης Ανθρώπινων Σχέσεων, όπου η Χάρις Κατάκη διατύπωσε την άποψη ότι το επόμενο διάστημα θα υπάρξουν έντονες κοινωνικές συγκρούσεις που παρόμοιες τους δεν έχουν συμβεί στη χώρα μας ανάμεσα σε κοινωνικές ομάδες, οι οποίες θα ξεπερνούν τα όρια της πολιτικής αντιπαράθεσης.

Αναφορά υπήρξε τόσο στην αύξηση της εγκληματικότητας όσο και στη διαφαινόμενη μείωση του αριθμού των διαζυγίων. Ουσιαστικά δεν πρόκειται για κρίση αλλά για "νέα εποχή" που διαμορφώνει μια νέα κοινωνική πραγματικότητα: η αύξηση της ανεργίας και η αύξηση της φτώχειας θα έχουν αλυσιδωτές επιπτώσεις τόσο στην αύξηση της χρήσης ουσιών (έφηβοι και νέοι θα τείνουν με αυξητικές τάσεις στη χρήση φθηνών ουσιών, συμπεριλαμβανομένης... και της βενζίνης) όσο και στον αριθμό των αυτοκτονιών.

Τα Δεδομένα της Κρίσης

Σε έρευνα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και του London School of Hygiene and Tropical Medicine, που δημοσιεύθηκε τον περασμένο Ιούλιο στους «Financial Times» και η οποία κατέγραψε τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στους αριθμούς της θνησιμότητας σε 26 χώρες της Ευρώπης από το 1970 έως και το 2007, προκύπτει ότι:

• Μία αύξηση της ανεργίας της τάξης του 3% μπορεί να οδηγήσει σε άνοδο 4% των αυτοκτονιών και 6% των δολοφονιών.
• Ο αλκοολισμός δύναται να αυξηθεί κατά 28%.

Σχετικά με την αύξηση της αυτοκτονικότητας υπάρχει και σχετική ανακοίνωση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Κοινωνικές Συνέπειες

H αναβολή γάμων, η απώλεια της παραδοσιακής αντρικής ταυτότητας, η αύξηση της παράνομης εργασίας και η αύξηση της ενδοοικογενειακής βίας συμπεριλαμβανομένης της κακοποίησης ανηλίκων είναι μερικές μόνο από τις συνέπειες της κρίσης.

Η Κρίση του Ανδρικού Ρόλου

Σε σχέση με την ταυτότητα του άνδρα, αντιλήψεις που σχετίζονται με την προστασία και τη συντήρηση της οικογένειας εξακολουθούν να είναι κυρίαρχες στην ελληνική οικογένεια και η ανεργία πλήττει αυτόν ακριβώς τον κοινωνικό ρόλο. Από την άλλη το κυρίαρχο ελληνικό κοινωνικό πρότυπο για τον άντρα τον αποκλείει τόσο από το να συζητήσει τις ανησυχίες του με κοντινά του πρόσωπα όσο και να προσφύγει σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας.

Εκτιμάται ότι περίπου το 20% των ανέργων παρουσιάζει κατάθλιψη. Συνεπώς αν οι άνεργοι αγγίξουν το 1,5 εκατομμύριο, μόνο μεταξύ των ανέργων περίπου 300.000 άτομα θα εμφανίσουν κατάθλιψη.

Η «Διαδρομή» της Ανεργίας

Είναι σημαντικό να περιγράψουμε τα στάδια, μέσω των οποίων η ανεργία πλήττει το άτομο. Σύμφωνα με έρευνα του Washington and Lee University των Η.Π.Α.:

• Πρώτες 5 εβδομάδες: Το άτομο έχει αυξημένη αισιοδοξία.
• Έως 6 μήνες: Το στρες, η κατάθλιψη και η απώλεια του ύπνου γίνονται ιδιαίτερα συχνά.
• Μετά τους 6 μήνες: Τα συμπτώματα λαμβάνουν τη μορφή χρονιότητας.

Η ανεργία βιώνεται παρόμοια με το πένθος και η αντιμετώπιση σύνοδων ψυχικών συνεπειών θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με ανάλογο τρόπο. Εν κατακλείδι, η οικονομική κρίση μειώνει την πρόσβαση των πολιτών σε ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες, με αποτέλεσμα την κακή διαχείριση των επιπτώσεων, κυρίως σε εκείνους που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες, οι οποίες αναμένεται να ενταθούν από το φθινόπωρο και μετά.