Η Γέννηση του Μετρικού Συστήματος: Πώς η Γαλλική Επανάσταση Άλλαξε τον Τρόπο που Μετράμε τον Κόσμο
Γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι κάτω από αυτές τις συνθήκες, σε συνδυασμό δε με ένα τεράστιο πλήθος διαφορετικών νομισμάτων, δημόσιων και ιδιωτικών φόρων, δασμών και απαγορευτικών διατάξεων για τη διακίνηση προϊόντων, δεν ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθεί το εμπόριο, για το οποίο ενδιαφερόταν κυρίως η ανερχόμενη μεσαία τάξη. Αυτό εξηγεί και το γεγονός ότι η Εθνοσυνέλευση στην επαναστατημένη Γαλλία έδωσε ήδη το έτος 1790, ένα χρόνο μετά την έφοδο στη Βαστίλη, την εντολή στην Ακαδημία Επιστημών να επεξεργαστεί ένα «διεθνές» σύστημα μέτρων και σταθμών!
Η αξίωση για πανευρωπαϊκή ή και παγκόσμια ισχύ αυτού του συστήματος δείχνει πόσο σοβαρά αντιμετώπιζε η επαναστατική διοίκηση στη Γαλλία αυτό το στόχο. Περί τους δύο μήνες μετά την έναρξη εργασιών της Ακαδημίας για το θέμα που της ανατέθηκε, αποφασίστηκε η αποκλειστική χρήση του δεκαδικού συστήματος σε όλες τις μονάδες.
Η ιδέα του δεκαδικού συστήματος δεν ήταν νέα· ήδη στα τέλη του 16ου αιώνα την είχε προπαγανδίσει ο Φλαμανδός μαθηματικός Simon Stevin (Στεβέν, ~1548–1620) με το δημοσίευμά του «De Thiende» (=Η Δεκάτη), καλώντας τον κόσμο της οικονομίας και της παραγωγής να το υιοθετήσει. Σχεδόν εκατό χρόνια αργότερα, ο Gabriel Mouton (Μουτόν, 1618-1694) παρουσίασε ένα δεκαδικό σύστημα παρεμφερές με αυτό που τελικά υιοθετήθηκε από τη γαλλική Ακαδημία.
Από τα Φεουδαρχικά Πόδια στην Παγκόσμια Ισότητα
Το δεκαδικό σύστημα ονομάστηκε μετρικό, επειδή η πρώτη μονάδα που καθιερώθηκε ήταν αυτή του μέτρου ως μονάδας μήκους. Κεντρικός εισηγητής ήταν ο αστρονόμος και μαθηματικός Pierre Simon de Laplace (Λαπλάς, 1749-1827), ο οποίος πραγματοποίησε προηγουμένως πλήθος ερευνών και διαβουλεύσεων.
Ένα σημαντικό κίνητρο για την εισαγωγή μιας εντελώς νέας μονάδας, η οποία δεν είχε καμία αντιστοιχία σε κανέναν βραχίονα ή πόδι του παρελθόντος, ήταν η ιδεολογική επιθυμία για κατάργηση των παλαιών φεουδαρχικών προνομίων και η υλοποίηση της ισότητας, μέσα από την αποδοχή της ίδιας ακριβώς μονάδας μέτρησης από όλους τους λαούς.
Ο πρώτος ορισμός του Μέτρου:
Ως μέτρο ορίστηκε αρχικά από την Ακαδημία το δεκάκις εκατομμυριοστό του ενός τετάρτου της γήινης περιμέτρου.
Μια Επικίνδυνη Επιστημονική Αποστολή
Για να μετρηθεί με ακρίβεια αυτή η απόσταση, ορίστηκε μια επιτροπή δύο επιστημόνων: ο Jean-Baptiste Joseph Delambre και ο Pierre-François-André Méchain. Οι δυο τους ανέλαβαν να μετρήσουν ένα τόξο του μεσημβρινού, από τη Δουνκέρκη μέχρι τη Βαρκελώνη της Ισπανίας.
Η μέτρηση πραγματοποιήθηκε με τεράστιους κινδύνους μεταξύ των ετών 1792 και 1798, εν μέσω των επαναστατικών ανακατατάξεων και των συνεχών πολεμικών συγκρούσεων της εποχής. Οι δύο ερευνητές άλλοτε γίνονταν δεκτοί με τιμές ως εκπρόσωποι του νέου επιστημονικού πνεύματος της Γαλλίας, άλλοτε αντιμετωπίζονταν ως πράκτορες του φεουδαρχικού εχθρού και άλλοτε ως «μάγοι» από τους καχύποπτους αγρότες, εξαιτίας των περίεργων και άγνωστων οργάνων που χρησιμοποιούσαν (όπως ο θεοδόλιχος).
Τελικά, διαπιστώθηκε ότι η πρώτη καθιέρωση του μέτρου που είχε γίνει το 1791 είχε μια μικρή απόκλιση κατά 0,0856 mm, επειδή η Γη δεν είναι τέλεια σφαιρική. Έτσι, το μέτρο επανακαθορίστηκε ως το πηλίκον του μήκους ενός μεσημβρινού προς 40 × 106.
Πολύ αργότερα, το έτος 1983, δόθηκε ο σύγχρονος και οριστικός ορισμός: το μέτρο είναι το διάστημα που διανύει το φως στο κενό σε χρόνο 1/299.792.458 του δευτερολέπτου (περίπου 3,335640952 × 10-9 δευτερόλεπτα).
Η Καθιέρωση των Προτύπων και η Παγκόσμια Αποδοχή
Το έτος 1795 η Εθνοσυνέλευση όρισε ως μονάδα μάζας της ύλης το γραμμάριο (τη μάζα ενός κύβου καθαρού νερού με ακμή 1 cm σε θερμοκρασία 0 °C) και το έτος 1799 υλοποιήθηκε στη Γαλλία το πρώτο φυσικό πρότυπο του μέτρου: μια ράβδος από πλατίνα ορθογώνιας διατομής (25 mm × 4,08 mm).
Είναι προφανές ότι η διάδοση αυτής της νέας μονάδας δεν ήταν εύκολη. Στη Γαλλία υπήρχε έντονη προσκόλληση στις παραδοσιακές τοπικές συνήθειες, ενώ στην υπόλοιπη Ευρώπη ήταν πολιτικά αδύνατο να γίνουν εύκολα αποδεκτές ρυθμίσεις που προέρχονταν από τους «μισητούς» Γάλλους επαναστάτες. Σταδιακά όμως, η πρακτική χρησιμότητα του μετρικού συστήματος επικράτησε. Μερικές δεκαετίες αργότερα, το έτος 1875, στο 1ο Συνέδριο Μέτρων και Σταθμών στο Παρίσι, το σύστημα έγινε παγκόσμια αποδεκτό.
Το έτος 1889 κατασκευάστηκε το νέο, ιστορικό πρότυπο μέτρο: μια ράβδος από πλατίνα-ιρίδιο με ειδική διατομή σχήματος Χ, το οποίο φυλάσσεται μέχρι σήμερα στο Διεθνές Γραφείο Μέτρων και Σταθμών στις Σέβρες της Γαλλίας.
Η θεσμοθέτηση ενός ενιαίου συστήματος μονάδων δεν αποτελεί απλώς ένα επιστημονικό ή τεχνικό επίτευγμα, αλλά ένα τεράστιο βήμα για τη διευκόλυνση των εμπορικών συναλλαγών και της επικοινωνίας. Η υιοθέτηση ενός κοινού συστήματος μέτρων και σταθμών αποτελεί στην ιστορία του πολιτισμού και της τεχνολογίας ένα ορόσημο ανάλογο με εκείνα της εισαγωγής της γραφής, του αλφαβήτου και της επιστημονικής ονοματολογίας των ζώντων οργανισμών.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου