Είναι οι Βλάχοι… Ρουμάνοι;

Του ΜΙΧΑΗΛ Γ. ΤΡΙΤΟΥ
Κοσμήτορος Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

Οι ραγδαίες κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις και εθνικιστικές εκρήξεις στα Βαλκάνια έφεραν εκ νέου στην επικαιρότητα το θέμα των Βλάχων. Πρόκειται για ένα ζήτημα που συχνά εργαλειοποιείται από προπαγανδιστικούς κύκλους. Για την επιστημονική έρευνα, ωστόσο, το θέμα είναι λελυμένο: Οι Βλάχοι είναι αυτόχθονες Έλληνες εκλατινισμένοι.

Η Ταυτότητα των Βλάχων

Οι Βλάχοι, ή Αρωμούνοι, αποτελούν τους λατινόφωνους υπηκόους της άλλοτε απέραντης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ο όρος «Armani» που χρησιμοποιούν για να αυτοπροσδιοριστούν, δεν είναι παρά η απόδοση του όρου «Ρωμαίος» στη δική τους γλώσσα. Δεν έχει καμία εθνολογική σχέση με το όνομα των σύγχρονων Ρουμάνων, το οποίο υιοθετήθηκε μόλις πριν από έναν αιώνα.

Γιατί η θεωρία της Δακίας δεν ευσταθεί

Η άποψη ότι οι Βλάχοι μετανάστευσαν από τη Δακία προς την Ήπειρο, τη Μακεδονία και τη Θεσσαλία καταρρίπτεται από μια σειρά ιστορικών δεδομένων:

• Χρονική ακολουθία: Η ρωμαϊκή κατάκτηση της Ηπείρου προηγήθηκε κατά 300 χρόνια εκείνης της Δακίας.
• Έλλειψη μαρτυριών: Δεν υπάρχει καμία ιστορική πηγή (αρχαία ή βυζαντινή) για μαζική μετακίνηση πληθυσμών από τον Δούναβη προς τον Νότο.
• Ανθρωπολογικά δεδομένα: Οι έρευνες του Άρη Πουλιανού και του Μ.Β. Σεργκιέβσκι αποδεικνύουν ότι οι Βλάχοι του ελληνικού χώρου είναι αυτόχθονες και δεν παρουσιάζουν συγγένεια με τους πληθυσμούς του Δούναβη.

Η μαρτυρία του Ιωάννου Λυδού

Εξαιρετικά διαφωτιστικό είναι το χωρίο του βυζαντινού χρονογράφου Ιωάννη Λυδού (6ος αι.), ο οποίος βεβαιώνει ότι οι κάτοικοι της Βαλκανικής ήταν στην πλειονότητά τους Έλληνες που, λόγω της ρωμαϊκής διοίκησης, είχαν υιοθετήσει τη λατινική γλώσσα στις δημόσιες συναλλαγές τους.

«...διά το τους αυτής οικήτορας, καίπερ Έλληνας εκ του πλείονος όντας, τη των Ιταλών φθέγγεσθαι φωνή και μάλιστα τους δημοσιεύοντας.»

Πνευματική και Εθνική Συνείδηση

Σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας, οι Βλάχοι διακρίθηκαν ως έμποροι, επιστήμονες και λόγιοι, αποτελώντας αναπόσπαστο κομμάτι της ελληνικής διασποράς. Ο καθηγητής Dusan Popovic του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου σημειώνει χαρακτηριστικά: «Αναμφισβήτητα οι Αρμάνοι αισθάνονταν Έλληνες και ήσαν πράγματι οι φορείς της γλώσσας, του τρόπου ζωής και του πνεύματος των Ελλήνων».

Συμπέρασμα: Κάθε αναφορά στους Βλάχους των Βαλκανίων ταυτίζεται με τους Βλαχοφώνους Έλληνες. Η ιστορία τους αποτελεί σημαντικό κεφάλαιο της βαλκανικής διάστασης της Ρωμιοσύνης. Απαιτείται λοιπόν εγρήγορση και γνώση, καθώς τα εθνικά ζητήματα, όσο μικρά και αν φαίνονται, απαιτούν τη δέουσα προσοχή και τεκμηρίωση.