Πλήθος κόσμου ξεχύθηκε στους δρόμους της πρωτεύουσας, γιορτάζοντας την πολυπόθητη ελευθερία του. Ήταν 12 Οκτωβρίου του 1944 και η μαύρη περίοδος της γερμανικής κατοχής είχε φτάσει οριστικά στο τέλος της.
«Βρήκαμε τους δρόμους γεμάτους από ανθρώπους σε τόσο πυκνή διάταξη, που το αυτοκίνητό μας προχωρούσε σπρώχνοντας με μεγάλη δυσκολία», θυμόταν χαρακτηριστικά ένας Γερμανός αξιωματούχος, περιγράφοντας τις στιγμές που εγκατέλειπε την πόλη την ημέρα εκείνη.
Το Χρονικό της Αποχώρησης και η Υποστολή της Σβάστικας
Ήδη από νωρίς το προηγούμενο βράδυ, μικρά τμήματα των γερμανικών στρατευμάτων είχαν αρχίσει να υποχωρούν με κατεύθυνση προς τον Βορρά. Στις 06:30 το πρωί της 12ης Οκτωβρίου ξεκίνησε η αποχώρηση του κυρίως σώματος του στρατού κατοχής.
Περίπου δύο ώρες αργότερα, οι ελάχιστοι Γερμανοί στρατιώτες που είχαν απομείνει στην πόλη συγκεντρώθηκαν στο μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη. Εκεί, σε μια βιαστική και φορτισμένη τελετή, ο στρατηγός Φέλμι κατέθεσε στεφάνι. Το επίσημο τέλος της γερμανικής κατοχής επισφραγίστηκε και συμβολικά στις 09:15 το πρωί, με την υποστολή της ναζιστικής σημαίας από τον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης.
Το Ασυγκράτητο Λαϊκό Κύμα
Οι δρόμοι της Αθήνας πλημμύρισαν αμέσως από χιλιάδες γαλανόλευκες σημαίες, ενώ οι καμπάνες των εκκλησιών χτυπούσαν ασταμάτητα, δίνοντας το σύνθημα για ένα αυθόρμητο, τρελό πανηγύρι. Ο σπουδαίος συγγραφέας Γιώργος Θεοτοκάς αποτύπωσε με τη γλαφυρή πένα του το κλίμα των ωρών εκείνων:
«Τώρα νιώθουμε ένα μεγάλο και ασυγκράτητο λαϊκό κύμα που μας σηκώνει και μας παίρνει. Τι ακριβώς θέλει αυτή η μάζα βέβαια κανείς δεν το ξέρει, ούτε τα πιο συνειδητά μέλη της... Στον αέρα υπάρχει Ρωσική Επανάσταση, μα και Γαλλική Επανάσταση και Κομμούνα του Παρισιού και απελευθερωτικός εθνικός πόλεμος και ποιος ξέρει τι άλλα θολά στοιχεία που δεν τα ξεχωρίζουμε ακόμα».
Η Μαρτυρία του Μανώλη Γλέζου για την Αθήνα του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ
Ο εμβληματικός αγωνιστής της Αντίστασης Μανώλης Γλέζος θυμάται για την κατάσταση που επικρατούσε στις συνοικίες της Αθήνας λίγο πριν την επίσημη απελευθέρωση:
«Στις 21 Σεπτεμβρίου 1944, με τη βοήθεια του ΕΛΑΣ, δραπέτευσα κατά τη μεταγωγή μου από τις φυλακές Συγγρού και ανέλαβα αμέσως γραμματέας της Κομματικής Οργάνωσης Βάσης του ΚΚΕ στην Καλλιθέα. Οι εφτάμισι μήνες που είχα κάνει στη φυλακή μού είχαν στερήσει τη χαρά ν' αντιληθώ μια εντελώς καινούργια πραγματικότητα που είχε απλωθεί στην πρωτεύουσα.
Ο ΕΛΑΣ είχε ουσιαστικά όλη την εξουσία στην Αθήνα. Γιατί η δύναμη του κατακτητή ήταν πια μονάχα οι στρατώνες του και όπου έφτανε η δύναμη της εμβέλειας των όπλων του σε μια περιστασιακή επιδρομή, για να επιστρέψει μετά στις βάσεις του. Παρ' όλο που και στις εξορμήσεις του τον χτυπούσαμε και του θέταμε προβλήματα.
Ήταν ουσιαστικά απελευθερωμένες όλες οι περιοχές της Αθήνας πριν από την αποχώρηση των Γερμανών. Για παράδειγμα, για να πας από την Καλλιθέα στη Νέα Σμύρνη έπρεπε να περάσεις από το φυλάκιο του ΕΛΑΣ και αν δεν ήσουν κάτοικος της περιοχής σε ρωτούσε: "Ποιος είσαι; Πού πας; Τι θέλεις εδώ;". Αν δεν είχες σημείωμα από τον ΕΛΑΣ Καλλιθέας δεν μπορούσες να περάσεις. Μερικοί θα πουν ότι αυτό ήταν στρατοκρατικό μέτρο κ.λπ., αλλά ήταν υποχρέωσή μας να διαφυλάξουμε τις δυνάμεις μας και τον λαό από τη διείσδυση πρακτόρων του εχθρού. Όσον αφορά την Αστυνομία Πόλεων ας μην ξεχνάμε ότι ήμασταν η μόνη χώρα στην Ευρώπη όπου το ΕΑΜ είχε ισχυρή αντιστασιακή οργάνωση και εκεί. Ο Γιώργης Τσαπόγας ήταν επικεφαλής του ΕΑΜ στην Αστυνομία».
Η Συμφωνία της Καζέρτας και η Αντίστροφη Μέτρηση
Έξι ημέρες μετά την απελευθέρωση, καταφθάνει στην Αθήνα η Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας υπό τον πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου. Είχε προηγηθεί η υπογραφή της Συμφωνίας της Καζέρτας, η οποία όριζε ρητά ότι:
- «Όλαι αι ανταρτικαί ομάδαι αι δρώσαι εν Ελλάδι τίθενται υπό τας διαταγάς της ελληνικής κυβερνήσεως εθνικής ενότητος» (στην οποία συμμετείχαν πολιτικά στελέχη του ΕΑΜ και του ΚΚΕ).
- Η ελληνική κυβέρνηση με τη σειρά της έθετε τις δυνάμεις αυτές «υπό τας διαταγάς του Βρετανού στρατηγού Σκόμπι», ο οποίος ονομάστηκε από τον ανώτατο συμμαχικό διοικητή της Μεσογείου «ως στρατηγός διοικών τας δυνάμεις εν Ελλάδι».
Δυστυχώς, η εθνική ευφορία και η ειρηνική ατμόσφαιρα της απελευθέρωσης έμελλε να κρατήσουν πολύ λίγο — μόλις 45 ημέρες. Στις 3 Δεκεμβρίου του 1944, η πρωτεύουσα θα πνιγόταν στο αίμα, σηματοδοτώντας την έναρξη των Δεκεμβριανών και την αρχή του εμφυλίου σπαραγμού.
Αρχειακό οπτικοακουστικό υλικό από την ιστορική ημέρα της απελευθέρωσης της Αθήνας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου