Τα μεταναστευτικά ρεύματα στην Ελλάδα

Έντονα είναι τα μεταναστευτικά ρεύματα που γνώρισε η Ελλάδα κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων αιώνων. Η Ελλάδα, μέχρι και τον μεσοπόλεμο, χαρακτηρίζεται από σχετικά χαμηλά ποσοστά συγκέντρωσης του πληθυσμού στα αστικά της κέντρα. Η αστικοποίηση αρχίζει να εντείνεται στις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες, με αποτέλεσμα σήμερα άνω του 60% του συνολικού πληθυσμού να βρίσκεται συγκεντρωμένο στις πόλεις.

Η Μεταπολεμική Αστικοποίηση

Την περίοδο αυτή, η μεγέθυνση των ελληνικών πόλεων δεν συνδέεται όμως, όπως πριν το 1950, με ιστορικές συγκυρίες και τα παρεπόμενά τους (μικρασιατική καταστροφή και πρόσφυγες, μετακινήσεις λόγω του εμφυλίου). Οφείλεται κυρίως στις μετακινήσεις του αγροτικού πληθυσμού, οι οποίες ήταν άμεσα συνδεδεμένες με τους μηχανισμούς απελευθέρωσης της εργατικής δύναμης στον εξω-αστικό χώρο και την «έλξη» που άσκησε η αγορά εργασίας των μεγαλύτερων αστικών κέντρων.

Ιστορικές Διαδρομές και Μεταναστευτικά Ρεύματα

Οι μεταναστεύσεις προς το εξωτερικό συρρικνώνονται στις αρχές του 20ού αιώνα και νέοι προορισμοί αναδύονται (ΗΠΑ, Αυστραλία, Καναδάς). Μεταξύ 1889 και 1911, εκτιμάται ότι 370.000 άτομα εγκατέλειψαν τη χώρα. Μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, το 1922, η έλευση 1,2 εκατομμυρίων προσφύγων άλλαξε δραματικά τη δημογραφική εικόνα, προκαλώντας την πρώτη σημαντική αύξηση του αστικού πληθυσμού.

Η κατοχή και ο εμφύλιος προκάλεσαν μια νέα, έντονη κινητικότητα. Οι καταστροφές ανάγκασαν ορεινούς και αγροτικούς πληθυσμούς να καταφύγουν στα αστικά κέντρα. Ένα μέρος αυτών παρέμεινε στις πόλεις, ενώ ένα άλλο τμήμα δημιούργησε ένα «μεταναστευτικό απόθεμα», το οποίο αργότερα τροφοδότησε τόσο την εσωτερική όσο και την εξωτερική μετανάστευση προς τη Βόρεια Ευρώπη και την Αμερική.

Η Σύγχρονη Εικόνα (1990 - Σήμερα)

Μετά το 1973, η εξωτερική μετανάστευση ατόνησε. Η Ελλάδα μετατράπηκε από χώρα εξαγωγής σε χώρα υποδοχής μεταναστών, κυρίως από τις πρώην σοσιαλιστικές χώρες μετά το 1990 και αργότερα από άλλες περιοχές. Σήμερα, το ποσοστό των αλλοδαπών αγγίζει το 7% του πληθυσμού.

Παρά τις αλλαγές, η τάση αστικοποίησης συνεχίστηκε, φτάνοντας στο 62% το 2010. Ωστόσο, τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μια επιβράδυνση της εξόδου από τον ύπαιθρο χώρο, λόγω της βελτίωσης των όρων εργασίας στην περιφέρεια, της ανάπτυξης του τουρισμού, αλλά και της δημογραφικής γήρανσης των αγροτικών περιοχών.

Πηγή: Βύρων Κοτζαμάνης, Ζαχαρούλα Μίχου – Μελέτη: «Που γεννήθηκα, που κατοικώ; Η γεωγραφική κινητικότητα στον ελλαδικό χώρο, μια πρώτη χωρική προσέγγιση», Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.