Το ξεκίνημα του 19ου αιώνα υπήρξε οδυνηρό για τα μνημεία της Ακρόπολης των Αθηνών, εξαιτίας της αρχαιοθηρίας, η οποία έφτασε στο αποκορύφωμά της στις αρχές της πρώτης δεκαετίας του αιώνα. Κύριος αυτουργός υπήρξε ο Λόρδος Έλγιν, ο οποίος τότε υπηρετούσε ως πρεσβευτής της Αγγλίας στην Οθωμανική Πύλη (1799-1803).
Ο Έλγιν, εκμεταλλευόμενος τη θέση του και τη μεγάλη επιρροή που ασκούσε η αγγλική πολιτική στην τουρκική κυβέρνηση, κατόρθωσε να αποσπάσει φιρμάνι από τον Σουλτάνο, στις 6 Ιουλίου 1801, που του επέτρεψε την αφαίρεση αρχαιοτήτων από την Ακρόπολη.
Το φιρμάνι, όπως αυτό εκδόθηκε στα τουρκικά, δεν βρέθηκε ως σήμερα. Μία μετάφρασή του στα ιταλικά, την οποία είχε κάμει ο διερμηνέας της Αγγλικής Πρεσβείας στην Κωνσταντινούπολη Πισανί, βρέθηκε στο αρχείο του Φ. Χάντ. Από αυτό το κείμενο προέκυψε η αγγλική μετάφραση που δόθηκε στην Ειδική Εξεταστική Επιτροπή της αγγλικής Βουλής.
Το περιεχόμενο του φιρμανίου
Το φιρμάνι παρείχε την άδεια στα μέλη του συνεργείου του Έλγιν να στήνουν ικριώματα γύρω από τον Ναό των Ειδώλων (Παρθενώνα), να κατασκευάζουν εκμαγεία, να καταμετρούν τα κτίρια και να κάνουν ανασκαφές για ανεύρεση επιγραφών. Επίσης, περιλάμβανε εντολή της Πύλης να μην ενοχληθούν τα μέλη του συνεργείου και να μην εμποδιστούν να πάρουν «μερικά κομμάτια πέτρας με επιγραφές και γλυπτά».
Με πλούσια δώρα προς τις τοπικές τουρκικές αρχές των Αθηνών, ο Έλγιν πέτυχε να ερμηνεύσει το φιρμάνι κατά το δοκούν. Σε διάστημα 18 μηνών, ως το τέλος του 1802, το συνεργείο είχε εκτελέσει το καταστροφικό έργο του. Η απόσπαση των αγαλμάτων και των αρχιτεκτονικών μελών έγινε με πρωτόγονες μεθόδους, προκαλώντας ανυπολόγιστες καταστροφές στα μνημεία.
Σύμφωνα με τον αρχικό κατάλογο, ο αριθμός των αρχαίων που πήρε ο Έλγιν ανέρχεται σε 253 ανάγλυφα και αγάλματα, εκτός από τα μικρά αντικείμενα. Στον αριθμό αυτόν περιέχονται μετόπες και πλάκες της ζωφόρου του Παρθενώνα, αγάλματα από το ανατολικό και δυτικό αέτωμα, η Καρυάτιδα και ο κίονας του Ερεχθείου.
Η πώληση και η αντίδραση
Τη συλλογή αυτή την πούλησε ο Έλγιν στο αγγλικό κράτος αντί του ποσού των 35.000 λιρών το 1816. Κατά τη συζήτηση στη Βουλή των Κοινοτήτων, ο Χίου Χάμερσλυ κατέθεσε τροπολογία ζητώντας τα μάρμαρα να κρατηθούν ως παρακαταθήκη στο Βρετανικό Μουσείο, μέχρις ότου ζητηθούν από τους μελλοντικούς κυρίους της Αθήνας. Η τροπολογία αυτή καταψηφίστηκε.
«Είναι βέβαιο ότι οι καταστροφές που έγιναν στα μνημεία μέσα σε ένα χρόνο ήταν μεγαλύτερες από όσες είχαν υποστεί αυτά, σε ολόκληρο τον 18ο αιώνα» - Έντουαρντ Ντόντγουελ, αυτόπτης μάρτυρας.
Πηγή: Εὐγενία Κεφαλληναίου, “Τὰ Μάρμαρα τοῦ Παρθενώνα καὶ τὸ κατηγορῶ τοῦ Μπαϋρον”.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου