Η πρώτη τρόϊκα

Άρθρο του Τ. Κατσιμάρδου από το Έθνος, 18.07.2010

«Οι επίτροποι που θα έλθουν επί τόπου και θα θελήσουν να δουν πιο πέρα από τους λεπτομερείς και αυθεντικούς λογαριασμούς... θα πρέπει αναγκαστικά να αναμιχθούν στη Διοίκηση και δεν θα μπορέσουν από την ίδια τη φύση της αποστολής τους, παρά να καταστούν τιμητές όλων των πράξεων της κυβερνήσεως και όλης της οργανώσεως της χώρας...»

Η αποστροφή αυτή, αν και μοιάζει να αναφέρεται στην τρόικα του 2010, ανήκει στον υπουργό Εξωτερικών των τελευταίων οθωνικών χρόνων, Αλ. Ραγκαβή. Περιγράφει τους «κομισάριους» της πρώτης διεθνούς επιτροπής που εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, αποτελούμενη από τους πρεσβευτές της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας.

Η πρώτη οικονομική έκθεση (1860)

Οι τρεις πρεσβευτές (Θ. Ουάις, Α. Ουζερόφ και ντε Μοντερό), συνοδευόμενοι από «εμπειρογνώμονες», συνέταξαν το 1860 την πρώτη διεθνή έκθεση για τα οικονομικά της Ελλάδας, διεκδικώντας ουσιαστικά την οικονομική διακυβέρνηση της χώρας. Η Ελλάδα, μετά το τέλος του Κριμαϊκού πολέμου και την «ξενική κατοχή» (1857), βρισκόταν σε δεινή θέση, με τις «Προστάτιδες Δυνάμεις» να απαιτούν την αποπληρωμή παλιών δανείων.

Η ετυμηγορία της επιτροπής ήταν σκληρή: Η Ελλάδα, με κατάλληλα «εκσυγχρονιστικά» μέτρα, έπρεπε να καταβάλλει 900.000 φράγκα ετησίως για την εξόφληση του χρέους των 60 εκατομμυρίων του 1832. Το ποσό ήταν τριπλάσιο από αυτό που η ελληνική πλευρά είχε προτείνει.

Το στοιχειωμένο δάνειο του 1832

• Καθαρή απόδοση: Η Ελλάδα εισέπραξε μόλις το 14,2% της ονομαστικής αξίας του δανείου.
• Δυσβάστακτο χρέος: Στο τέλος του 1859, η χώρα χρωστούσε υπερτριπλάσια από όσα είχε εισπράξει.
• Διάρκεια: Ακόμη και το 1932-33, η Ελλάδα βρέθηκε να χρωστάει ακόμη από το ίδιο δάνειο του 1832.

Διαχρονικές διαπιστώσεις

Η έκθεση της «τρόικας» του 1860 περιελάμβανε διαπιστώσεις που ηχούν παράδοξα οικείες:

• Το φορολογικό σύστημα ήταν ατελέστατο με μεγάλη φοροδιαφυγή.
• Οι εισπράξεις εσόδων παρουσίαζαν καταχρήσεις.
• Οι προϋπολογισμοί ήταν αδιαφανείς και ο έλεγχος ανύπαρκτος.
• Προτάθηκε, ήδη από τότε, η δημιουργία κτηματολογίου για την αντιμετώπιση της καταπάτησης της δημόσιας περιουσίας.

Όπως σημειώνουν ιστορικοί, ο όρος στη δανειακή σύμβαση που επέτρεπε την επέμβαση στα οικονομικά της χώρας αποτέλεσε το «εν σπέρματι» του θεσμού του διεθνούς ελέγχου, που αργότερα γενικεύτηκε σε ολόκληρη τη διεθνή οικονομική ιστορία.