Οίκος Moody’s: Η ιστορική αξιoλόγηση των αξιολογητών

Ποιος ήταν ο John Moody; Τι σημαίνει το όνομά του; Η ιστορία του οίκου Moody’s…

Η λέξη Moody’s έχει μπει, πλέον, στην καθημερινότητά μας. Στο ελληνικό λεξιλόγιο, πριν ή μετά τη λέξη Moody’s, συνήθως συνυπάρχει η λέξη «υποβάθμιση». Το όνομα είναι βαρύγδουπο και οι εκθέσεις του οίκου προβάλλονται ως "έγκυρες" από τα ελληνικά και ξένα Μ.Μ.Ε.

Οι ανακοινώσεις αυτές ανεβοκατεβάζουν κυβερνήσεις και υποθηκεύουν το σήμερα και το αύριο του πλανήτη, αφού καθορίζουν το αν θα δανειστεί μια χώρα και με ποιους όρους, υποθηκεύοντας το μέλλον, γιατί ως γνωστόν, τα δανεικά αυτά θα τα πληρώσουν και οι μελλοντικές γενιές...

Τα πρώτα βήματα του John Moody (Τζον Μούντι)

Ελάχιστοι γνωρίζουν ότι η επωνυμία Moody’s προέρχεται από το επώνυμο ενός, μάλλον, αποτυχημένου δημοσιογράφου - οικονομικού αναλυτή, που έδρασε στις ΗΠΑ στις αρχές του 20ου αιώνα. Το πλήρες όνομά του ήταν Τζον Μούντι (John Moody, 1868 – 1958) και στα Ελληνικά, χιουμοριστικά, θα μπορούσαμε να το αποδώσουμε ως... Γιάννης Τσαντίλας (moody = κακόκεφος, κυκλοθυμικός).

Ο Γιαννάκης, λοιπόν, ξεκίνησε ως δημοσιογράφος δίχως πανεπιστημιακές γνώσεις (στα γεράματα θα του δώσουν ένα honoris causa πτυχίο στη Νομική) και κάπου στο μεσοστράτι της ζωής του, το 1909, αποφάσισε να ανοίξει ένα μεσιτικό / χρηματοοικονομικό γραφείο στη Νέα Υόρκη. Ήταν έξυπνο παιδί, της πιάτσας, και καθώς το μάτι του «έκοβε» —όπως κόβει σε όλα τα λαμόγια, που τα μυωπικά τους ματάκια βλέπουν τα κοντινά αλλά χάνουν τα μακρινά— αποφάσισε να εισάγει για πρώτη φορά έναν πίνακα αξιολόγησης στις επενδύσεις των σιδηροδρόμων.

Ο Τζον Μούντι, υπεραπλουστεύοντας κάθε έννοια οικονομίας, φτιάχνει έναν κατάλογο (ανάλογο με την αξιολόγηση των κινηματογραφικών ταινιών σε ένα σημερινό έντυπο) και με γράμματα AAA, AA, A... αντί για αστερίσκους, βαθμολογεί τις επενδύσεις στους σιδηροδρόμους των Η.Π.Α. Η απλότητα του συστήματος άρεσε στους επενδυτές και το όνομά του ξεχωρίζει.

Πολύ γρήγορα ο «Γιαννάκης ο Τσαντίλας» αυτοαναβαθμίζει το γραφειάκι του και από μεσίτης αυτοανακηρύσσεται πραγματογνώμονας επιχειρήσεων. Βγάζει χρήματα πουλώντας πληροφορίες για τη βιωσιμότητα των εταιρειών και αξιολογεί, με τον δικό του τρόπο, τη βιωσιμότητα άλλων επιχειρήσεων αλλά και την εμπορευσιμότητα των μετοχών.

Η αμοιβή του είναι υψηλή (σήμερα, για κάτι αντίστοιχο ένας οίκος εισπράττει τεράστια ποσά, καθώς και ποσοστά από τις αγοροπωλησίες). Όμως, ας όψεται η ανασφάλεια του κοσμάκη, καθώς ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος βρισκόταν σε εξέλιξη και κανένας δεν ήξερε πού θα καταλήξει η κατάσταση. Η ανασφάλεια αυτή αυξήθηκε ακόμα περισσότερο, καθώς μετά τον πόλεμο και τις κοινωνικά άστοχες συμβουλές του Γιαννάκη —που συμπυκνώνονταν στο «βαθυστόχαστο» δόγμα «αρπάξτε, ξεσκίστε, τελειώσατε»— η Αμερική οδηγήθηκε το 1929 στο μεγάλο χρηματιστηριακό κραχ με παγκόσμιες επιπτώσεις.

Κατά ορισμένους, ο Μούντι δεν είχε πάρει καν είδηση το επερχόμενο κραχ και γι' αυτό δεν ενημέρωσε έγκαιρα τους πελάτες του (είπαμε ότι πάσχουν από μυωπία, αλλά ο Γιαννάκης μάλλον είχε και πρεσβυωπία). Μάλιστα, οι κακές γλώσσες λένε ότι οι συμβουλές-αρπαχτές του είχαν σημαντικό μερίδιο ευθύνης για το οικονομικό βατερλό των Η.Π.Α.

Αυτοανακηρύσσεται αξιολογητής κρατικών ομολόγων

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, λόγω της παγκόσμιας πρωτοκαθεδρίας τους, οι Η.Π.Α. δανείζουν ανεξέλεγκτα τις χώρες που ελέγχουν, και το ίδιο πράττουν και τα χρηματοπιστωτικά τους ιδρύματα. Η ευθυνοφοβία ή η ανικανότητα, όμως, των κρατικών υπαλλήλων δημιουργεί την ανάγκη για τη γνωμοδότηση ενός «εμπειρογνώμονα», ο οποίος θα αποφαίνεται αν η τάδε χώρα είναι φερέγγυα για να δανειοδοτηθεί.

Ο Αμερικανός υπάλληλος που διαχειρίζεται το αποθεματικό του δείνα σωματείου φορτηγατζήδων θέλει να επενδύσει τα χρήματα των ασφαλισμένων, αλλά δεν έχει ξανακούσει ούτε καν το όνομα από τις μισές χώρες του πλανήτη. Πώς θα δανείσει μια χώρα που αγνοεί την ύπαρξή της; Τη λύση αναλαμβάνει να δώσει και πάλι ο οίκος του Μούντι.

Από μεσίτης και εμπειρογνώμονας επιχειρήσεων, αυτοανακηρύσσεται «αξιολογητής» των κρατικών ομολόγων και βαθμολογεί την πιστοληπτική ικανότητα όλων των κρατών του πλανήτη. Προσλαμβάνει μια φουρνιά 25χρονων αριστούχων από τα καλύτερα πανεπιστήμια της υφηλίου και χωρίς σταθερά πρότυπα ή αυστηρά οικονομετρικά κριτήρια, αλλά με προσωπικές εκτιμήσεις κάποιων υπαλληλίσκων (που αυτοχαρακτηρίζονται «σαΐνια με ένστικτο»), αποφασίζουν ποιο επιτόκιο πρέπει να πληρώσει η κάθε χώρα. Αυτοί οι «έγκυροι οικονομικοί αναλυτές» εξανεμίζουν τον ιδρώτα των εργαζομένων και υποθηκεύουν το μέλλον γενεών.

Τη δόξα του Γιαννάκη ζήλεψαν γρήγορα κι άλλοι παρόμοιοι οίκοι, όπως οι Standard & Poor's και Fitch, που αν και εμφανίζονται ως ανταγωνιστές, μοιράζονται ένα κοινό στοιχείο: την απόλυτη αδιαφάνεια. Κανένας τους δεν δημοσιοποιεί τα ακριβή στοιχεία αξιολόγησης και θεωρούν απόρρητες τις πηγές τους για το αν μια χώρα, μετά από 30 χρόνια, θα είναι ικανή να αποπληρώσει τα δανεικά της (τι να σου κάνει το Χάρβαρντ, αυτό δεν το γνωρίζει ούτε η Κατίνα η Σμυρνιά με το κληρονομικό χάρισμα!).

Ο John Moody δεν μπορούσε να φανταστεί ότι το μαγαζάκι του, που στηριζόταν το 1909 στην προσωπική διορατικότητα ενός ανθρώπου με σκοπό να κάνει μια αρπαχτή, θα διοικείται σήμερα από ανέραστα μαθητούδια και θα ελέγχει τον πλανήτη. Βλέπετε, δεν μπορούσε να προβλέψει ότι θα υποχωρούσαν οι πραγματικοί πολιτικοί ηγέτες. Και δεν μιλάμε για την Ελλάδα ή την Πορτογαλία, αλλά για τον τρόμο στα μάτια του Ομπάμα και της Μέρκελ όταν ανέμεναν τις εκθέσεις της Moody’s.

Και ενώ η κήνσωρ Μέρκελ δεν κουραζόταν να προσβάλλει και να «νουθετεί» λαούς, δεν έλεγε κουβέντα για όλους αυτούς τους ανεξέλεγκτους οίκους που καταλύουν κάθε έννοια πολιτικής. Μόνο κάποια στιγμή, σαν να ξύπνησε από τρομερό εφιάλτη, ψέλλισε: «Δεν θα επιτρέψουμε στους οίκους να μας στερήσουν την ελευθερία μας να αποφασίζουμε». Το είπε, ήπιε λίγο νερό και ξανακοιμήθηκε, ονειρευόμενη ότι κάποτε θα γίνει πραγματική πολιτικός...