Οι Κατακόμβες της Μήλου

Ένα μοναδικό μνημείο της πρώιμης χριστιανικής περιόδου.

Ιστορικό και Ανακάλυψη

Νοτιοδυτικά του χωριού Τρυπητή της Μήλου, σε υψόμετρο 150 μέτρων, ανακαλύφθηκαν το 1840 οι κατακόμβες της πρωτοχριστιανικής περιόδου (τέλη 2ου αιώνα μ.Χ.). Πρόκειται για ένα μνημείο μοναδικό σε μέγεθος στον ελλαδικό χώρο, συγκρίσιμο με εκείνες της Ρώμης και των Αγίων Τόπων. Δυστυχώς, έγιναν γνωστές στο κοινό μόνο μετά τη σύλησή τους από αρχαιοκάπηλους.

Σημαντικοί ερευνητές που ασχολήθηκαν με το μνημείο ανά τα χρόνια περιλαμβάνουν τους:

• Ludwig Ross (1844)
• Charles Bayet (1877)
• Γεώργιο Λαμπάκη (1907)
• Γεώργιο Σωτηρίου (1927)

Αρχιτεκτονική και Δομή

Το σύμπλεγμα αποτελείται από τρεις κεντρικές στοές, πέντε διαδρόμους και έναν νεκρικό θάλαμο, με συνολικό μήκος 184 μέτρων. Λαξευμένες στο πορώδες ηφαιστειακό πέτρωμα (κίσηρις), οι στοές διαφέρουν σε πλάτος (1-5μ.) και ύψος (1,60-2,50μ.).

Στα τοιχώματα συναντάμε τα arcosolia (τάφους με αψιδωτό άνοιγμα), ενώ τάφοι υπάρχουν και στο δάπεδο. Οι τάφοι ήταν σκεπασμένοι με λίθινες πλάκες και ορισμένοι έφεραν εντυπωσιακό χρωματικό διάκοσμο, όπως ταινίες σε κόκκινο χρώμα και επιφάνειες σε βαθύ μπλε.

Χρήση και Συμβολισμοί

Οι κατακόμβες λειτούργησαν τόσο ως κοιμητήριο όσο και ως τόπος λατρείας. Στη στοά "Β" σώζεται τμήμα πετρώματος που χρησίμευε ως Αγία Τράπεζα, ενώ υπολογίζεται ότι υπήρχε «κιβώριο» από πάνω της. Οι επιγραφές που σώζονται παρέχουν πολύτιμες πληροφορίες για τους πρώτους χριστιανούς της Μήλου, αναφέροντας ονόματα όπως:

Ασκλήπις, Ἐλπίζων, Ἀσκληπιόδοτος, Κλαυδιανή, Μήλων.

Οι Στοές "Α", "Β" και "Γ"

Κάθε στοά έχει τα δικά της ιδιαίτερα χαρακτηριστικά:

• Στοά "Β" (των Πρεσβυτέρων): Η κύρια είσοδος σήμερα. Φιλοξενεί τον μοναδικό διώροφο τάφο και επιγραφές, καθώς και ίχνη από το χριστιανικό σύμβολο του ιχθύος.
• Στοά "Α": Ξεχωρίζει για το πλάτος της και τους διπλούς οικογενειακούς τάφους. Εδώ βρέθηκε η επιγραφή του «Θωμά του ναύκληρου».
• Στοά "Γ": Σώζεται τμηματικά και φέρει παραστάσεις με άνθη και πουλιά.

Η χρήση των κατακομβών φαίνεται να σταμάτησε μετά το Διάταγμα των Μεδιολάνων (313 μ.Χ.) ή αργότερα, λόγω της καταστροφής της αρχαίας πόλης του Κλήματος από σεισμό μεταξύ 5ου και 6ου αιώνα μ.Χ.