Bolero

Μορίς Ραβέλ: Η ιστορία πίσω από το Μπολερό

Το «Μπολερό» είναι ένα από τα πιο δημοφιλή μουσικά έργα όλων των εποχών, μια αληθινή ενορχηστρωτική πραγματεία του γάλλου συνθέτη Μορίς Ραβέλ (1875-1937). Αν και γράφτηκε το 1928 κατόπιν παραγγελίας της ρωσίδας μπαλαρίνας Ίντα Ρουμπινστάιν για μπαλέτο, η πορεία του στην παγκόσμια μουσική σκηνή ξεπέρασε κάθε προσδοκία.

Η Γέννηση της Ιδέας

Η αρχική πρόθεση της Ρουμπινστάιν ήταν να ενορχηστρώσει ο Ραβέλ 6 κομμάτια από την πιανιστική σύνθεση «Ιμπέρια» του Αλμπένιθ. Ωστόσο, ο ισπανός μαέστρος Ενρίκε Αρμπός πρόλαβε να αποκτήσει τα δικαιώματα. Ο Ραβέλ, έχοντας πλέον «ελεύθερο χρόνο», αποφάσισε να γράψει κάτι δικό του.

Η έμπνευση ήρθε το καλοκαρίν του 1928, κατά τη διάρκεια διακοπών στο Σεν Ζαν ντε Λιζ. Σε μια στιγμή αυτοσχεδιασμού στο πιάνο, ο Ραβέλ εκμυστηρεύτηκε στον φίλο του Γκιστάβ Σαμαζέιγ:

«Δεν νομίζεις ότι το θέμα αυτό έχει μια επίμονη ποιότητα; Σκοπεύω να το επαναλάβω μερικές φορές χωρίς καμία εξέλιξη, αυξάνοντας βαθμιαία την ορχήστρα, όσο μπορώ».

Η Πρεμιέρα και η Υπόθεση του Μπαλέτου

Με τίτλο που παρέπεμπε στους ισπανικούς χορούς του 18ου αιώνα, το έργο έκανε πρεμιέρα στις 22 Νοεμβρίου 1928 στην Όπερα των Παρισίων. Η υπόθεση ήταν λιτή: σε ένα καπηλειό, άνθρωποι χορεύουν κάτω από μια λάμπα. Μια κοπέλα ανεβαίνει στο τραπέζι και χορεύει όλο και πιο ζωηρά, παρασυρμένη από τον ρυθμό.

Ο ίδιος ο Ραβέλ, πάντως, παρέμεινε σκεπτικός για την αποδοχή του έργου, γράφοντας στον συνάδελφό του Χοακίν Ντιν: «Δεν έχει καλά-καλά μορφή, δεν έχει ανάπτυξη και μετά βίας έχει μετατροπίες». Η ιστορία όμως τον διέψευσε πανηγυρικά.

Η Διεθνής Καταξίωση

Μετά την επιτυχία στο Παρίσι, το έργο ταξίδεψε στη Νέα Υόρκη, όπου η πρεμιέρα του στις 14 Νοεμβρίου 1929, υπό τη διεύθυνση του Αρτούρο Τοσκανίνι, συνοδεύτηκε από «ουρανομήκεις ζητωκραυγές». Η διάδοσή του ενισχύθηκε καθοριστικά και από την έλευση του γραμμοφώνου – η πρώτη ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 1930.

Μουσική Ανατομία

Το Μπολερό είναι η επιτομή της ενορχηστρωτικής ευφυΐας. Ο συνθέτης παρουσιάζει τα όργανα της ορχήστρας ένα προς ένα, βασιζόμενος στην επανάληψη ενός κυρίου θέματος. Το έργο ξεκινά με τον ρυθμό του ταμπούρου και εξελίσσεται σταδιακά.

Ο Ραβέλ κατάφερε το ακατόρθωτο: να αναδείξει τον ερωτικό χαρακτήρα ενός απλού, λικνιστικού ισπανικού θέματος, οδηγώντας το μέσα από επαναλαμβανόμενες αποχρώσεις σε μια εκρηκτική, οργασμική κορύφωση που παραμένει μέχρι σήμερα αξεπέραστη.