Μια απομονωμένη κοινότητα κοντά στην ακτή της Μαύρης Θάλασσας, σε μια απομακρυσμένη περιοχή στη Βορειοανατολική Τουρκία, ανακαλύφθηκε ότι μιλά μια ελληνική διάλεκτο η οποία είναι ασυνήθιστα όμοια με τη γλώσσα της αρχαίας Ελλάδας.
Περίπου 5.000 άνθρωποι μιλούν τη συγκεκριμένη διάλεκτο, αλλά οι γλωσσολόγοι πιστεύουν ότι είναι η κοντινότερη ζωντανή γλώσσα στα αρχαία ελληνικά. Το γεγονός αυτό μπορεί να προσφέρει μια πρωτοφανή οπτική γωνία για τη γλώσσα του Σωκράτη και του Πλάτωνα, καθώς και για τον τρόπο με τον οποίο αυτή εξελίχθηκε.
Η κοινότητα ζει σε ένα σύμπλεγμα χωριών κοντά στην τουρκική πόλη Τραπεζούντα (Trabzon), στην περιοχή του αρχαίου Πόντου. Πρόκειται για την ιστορική ελληνική αποικία την οποία, σύμφωνα με τον μύθο, επισκέφθηκαν ο Ιάσονας και οι Αργοναύτες κατά τη διάρκεια του επικού τους ταξιδιού από τη Θεσσαλία για την ανεύρεση του Χρυσόμαλλου Δέρατος από την Κολχίδα (τη σημερινή Γεωργία). Στον Πόντο τοποθετείται, επίσης, και το μυθικό βασίλειο των Αμαζόνων, της άγριας φυλής των γυναικών-πολεμιστών.
Romeyka: Η Επιβίωση του Αρχαίου Απαρεμφάτου
Οι γλωσσολόγοι ανακάλυψαν ότι η διάλεκτος Romeyka, μια παραλλαγή των ποντιακών ελληνικών, παρουσιάζει δομικές ομοιότητες με τα αρχαία ελληνικά οι οποίες έχουν χαθεί εντελώς από τη νέα ελληνική γλώσσα. Το λεξιλόγιό της εμφανίζει, επίσης, πολλούς παραλληλισμούς με την αρχαία γλώσσα.
Η Δρ. Ιωάννα Σιταρίδου, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, σημειώνει:
«Τα Romeyka διατηρούν έναν εντυπωσιακό αριθμό γραμματικών γνωρισμάτων, τα οποία προσθέτουν ένα αρχαίο ελληνικό άρωμα στη δομή της διαλέκτου. Τα χαρακτηριστικά αυτά έχουν εξαφανιστεί τελείως από άλλες μοντέρνες παραλλαγές της σύγχρονης ελληνικής γλώσσας.»
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η χρήση του απαρεμφάτου, η οποία έχει εκλείψει από όλες τις άλλες γνωστές ελληνικές διαλέκτους σήμερα. Για παράδειγμα, οι ομιλητές των νέων ελληνικών θα έλεγαν «Δεν μπορούσα να πάω» αντί του αρχαιοπρεπούς «Δεν μπορούσα πηγαίνειν». Στα Romeyka, όχι μόνο διατηρείται το απαρέμφατο, αλλά συναντάμε και ιδιόρρυθμες απαρεμφατικές δομές, οι οποίες δεν έχουν παρατηρηθεί ποτέ σε ελληνικά ιδιώματα, παρά μόνο στις λατινογενείς γλώσσες.
Πολιτισμική Απομόνωση και Ιστορικές Ρίζες
Οι χωρικοί που μιλούν τη Romeyka —η οποία δεν έχει γραπτή μορφή— παρουσιάζουν έντονα σημάδια γεωγραφικής και πολιτισμικής απομόνωσης. Σπανίως παντρεύονται εκτός της κοινότητάς τους, ενώ παίζουν την παραδοσιακή τους μουσική με ένα ιδιαίτερο όργανο, την ποντιακή λύρα (κεμεντζέ).
Η Δρ. Σιταρίδου αναφέρει χαρακτηριστικά: «Γνωρίζω μόνο έναν άντρα που παντρεύτηκε εκτός του χωριού του. Η μουσική είναι χαρακτηριστική και δεν μπορεί να μπερδευτεί με τίποτα άλλο. Είναι πραγματικά μοναδική για τους ομιλητές της Romeyka».
Μια πιθανότητα είναι ότι οι σημερινοί ομιλητές της διάλεκτου είναι οι άμεσοι απόγoνοι των αρχαίων Ελλήνων που έζησαν στην ακτή της Μαύρης Θάλασσας για χιλιάδες χρόνια, ίσως από τον 6ο ή 7ο αιώνα π.Χ., όταν η περιοχή αποικίστηκε για πρώτη φορά. Είναι όμως εξίσου πιθανό να αποτελούν απογόνους γηγενών πληθυσμών της Μικράς Ασίας, οι οποίοι στην πορεία των αιώνων υιοθέτησαν τη γλώσσα των αρχαίων Ελλήνων εποίκων.
Μια Γλώσσα υπό Εξαφάνιση
Οι ομιλητές της Romeyka σήμερα είναι ευσεβείς μουσουλμάνοι. Λόγω της θρησκείας τους, τους επιτράπηκε να παραμείνουν στην Τουρκία το 1923, εξαιρούμενοι από την ανταλλαγή πληθυσμών που επέβαλε η Συνθήκη της Λωζάννης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Ωστόσο, τα επαναλαμβανόμενα κύματα εσωτερικής μετανάστευσης, η κυρίαρχη επιρροή της τουρκικής γλώσσας και η παντελής απουσία της διαλέκτου από την κοινή γνώμη της χώρας, έχουν τοποθετήσει τη Romeyka στην παγκόσμια λίστα των υπό εξαφάνιση γλωσσών.
«Με μόλις 5.000 άτομα να παραμένουν στην περιοχή, τα Romeyka θεωρούνται περισσότερο μια γλώσσα πολιτισμικής κληρονομιάς παρά μια ζωντανή, ομιλούμενη γλώσσα. Με την εξαφάνισή της θα χαθεί μια μοναδική ευκαιρία να ξεκλειδώσουμε την εξέλιξη της ελληνικής γλώσσας» επισημαίνει η Δρ. Σιταρίδου.
Οι συστηματικές μελέτες της γραμματικής των Romeyka έδειξαν ότι μοιράζεται έναν εντυπωσιακό αριθμό ομοιοτήτων με τη δημώδη Κοινή των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων, η οποία ομιλούνταν σε ολόκληρη τη Μικρά Ασία μεταξύ του 4ου αιώνα π.Χ. και του 4ου αιώνα μ.Χ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου