H τρομερή καταστροφή των Ψαρών

Η Καταστροφή των Ψαρών (1824)

Κατά το τέταρτο έτος της Εθνικής Παλιγγενεσίας, ο σουλτάνος Μαχμούτ, αδυνατώντας να κάμψει την Επανάσταση, στράφηκε στον Μεχμέτ Αλή της Αιγύπτου. Τον Μάρτιο του 1824, η συμφωνία τους έθεσε στο στόχαστρο δύο νησιά-σύμβολα: την Κάσο και τα Ψαρά.

Το νησί των Πυρπολητών

Τα Ψαρά, η τρίτη ναυτική δύναμη της Ελλάδας, ήταν το λίκνο ηρώων όπως ο Κανάρης, ο Παπανικολής και ο Πιπίνος. Για τους Οθωμανούς, ο αφανισμός του νησιού ήταν επιβεβλημένος για να καθαρίσει ο δρόμος για τις επιχειρήσεις στην ξηρά.

Τα Στρατηγικά Λάθη

Οι υπερασπιστές των Ψαρών, μέσα στη δίνη των γεγονότων, υπέπεσαν σε μοιραία σφάλματα:

• Περιορίστηκαν στην άμυνα της ξηράς.
• Έθεσαν τον στόλο σε απραξία, αφαιρώντας τα πηδάλια.
• Δεν αξιοποίησαν τα πυρπολικά, το ισχυρότερο όπλο τους.
• Δεν μερίμνησαν για την έγκαιρη απομάκρυνση των γυναικόπαιδων.

Η Θυσία στο Παλαιόκαστρο

Όταν οι δυνάμεις του Χοσρέφ Πασά κατέλαβαν το νησί, η τελευταία εστία αντίστασης ήταν το Παλαιόκαστρο. Εκεί, ο Αντώνιος Βρατσάνος, βλέποντας την αμυντική γραμμή να καταρρέει, έβαλε φωτιά στην πυριτιδαποθήκη, επιλέγοντας τον θάνατο από την αιχμαλωσία. Από τους 30.000 κατοίκους, οι 18.000 χάθηκαν ή οδηγήθηκαν στα σκλαβοπάζαρα.

«Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη
περπατώντας η Δόξα μονάχη
μελετά τα λαμπρά παλληκάρια
και στην κόμη στεφάνι φορεί
γινωμένο από λίγα χορτάρια
πούχαν μείνει στην έρημη γη.»

— Διονύσιος Σολωμός

Η Καταστροφή των Ψαρών υπήρξε δεινό πλήγμα για την Επανάσταση, όμως η αντίδραση των υπόλοιπων ελληνικών δυνάμεων απέτρεψε την ολοκληρωτική κατάρρευση του Αγώνα.