Κάτω από την κυριαρχία των αυτοκρατόρων της Ανατολικής Ρώμης, και ιδιαίτερα του Θεοδοσίου Α΄ (379-395) και του Ιουστινιανού (527-565), θεσπίστηκαν μεγαλειώδη ανθελληνικά νομοθετήματα που οδήγησαν στην αυξανόμενη καταπίεση και τον διωγμό της αρχαίας ελληνικής θρησκείας.
Μεγαλοπρεπή αριστουργήματα της αρχιτεκτονικής καταστράφηκαν ολοσχερώς ή μετατράπηκαν βίαια σε χριστιανικές εκκλησίες, ενώ οι παραδοσιακές τελετουργίες απαγορεύτηκαν αυστηρά. Παρά τις σαρωτικές αυτές αλλαγές, οι αρχαίοι αγώνες και οι λατρείες κατάφεραν να επιβιώσουν οριακά κατά τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους. Ακολουθεί το αναλυτικό χρονολόγιο των γεγονότων που σφράγισαν το τέλος του αρχαίου κόσμου:
🗓️ 324 μ.Χ.
Ο Κωνσταντίνος συντρίβει τον ανταγωνιστή του Λικίνιο και ανακηρύσσει τον Χριστιανισμό ως τη μόνη επίσημη λατρεία της Αυτοκρατορίας. Λεηλατεί το Μαντείο του Διδυμαίου Απόλλωνος κοντά στη Μίλητο και θανατώνει με βασανιστήρια όλους τους ιερείς του. Παράλληλα, στο ιερό όρος Άθως εξαπολύεται μέγας διωγμός κατά των Εθνικών και καταστρέφονται όλα τα ελληνικά ιερά της περιοχής.
🗓️ 326 μ.Χ.
Με προτροπή της μητέρας του, Ελένης, ο Κωνσταντίνος εκθεμελιώνει το Ιερό του Θεού Ασκληπιού στις Αιγές της Κιλικίας, χρησιμοποιώντας τους κίονές του για την κατασκευή χριστιανικών ναών. Επίσης, καταστρέφει τον Ναό της Θεάς Αφροδίτης στην Ιερουσαλήμ, καθώς και άλλους ναούς της ίδιας Θεάς στην Άφακα του Λιβάνου, τη Μάμβρη, τη Φοινίκη και τη Βααλβέκ (Ηλιόπολη) – καταστροφές τις οποίες ομολογεί ανοιχτά ο βιογράφος του, Ευσέβιος.
🗓️ 335 μ.Χ.
Πραγματοποιούνται τα εγκαίνια του Ναού του Αγίου Τάφου, ο οποίος κτίστηκε στη θέση του κατεδαφισμένου Ναού της Αφροδίτης. Για τον διάκοσμό του λεηλατούνται σχεδόν όλα τα Εθνικά ιερά της Παλαιστίνης και της Μικράς Ασίας. Με ειδικό αυτοκρατορικό διάταγμα, σταυρώνονται ως υπαίτιοι της κακής συγκομιδής εκείνου του έτους όλοι οι «μάγοι και μάντεις»· ανάμεσά τους μαρτυρά και ο Νεοπλατωνικός φιλόσοφος Σώπατρος εξ Απαμείας, μαθητής του Ιαμβλίχου.
🗓️ 356 μ.Χ.
Κοινό έδικτο του Κωνσταντίου και του Κώνσταντος διατάσσει την απομάκρυνση του Βωμού της Θεάς Νίκης (Victoria) από την αίθουσα συνεδριάσεων της ρωμαϊκής Συγκλήτου. Διατάσσεται το σφράγισμα των Εθνικών ιερών, η κατάσχεση των περιουσιών τους, καθώς και η θανατική ποινή διά αποκεφαλισμού για όσους ασκούν ή απλώς ανέχονται την παραδοσιακή λατρεία.
🗓️ 365 μ.Χ.
Αυτοκρατορικό έδικτο απαγορεύει στους Εθνικούς αξιωματικούς να διατάσσουν χριστιανούς στρατιώτες. Άπειροι σωροί ελληνικών λογοτεχνικών, φιλοσοφικών και επιστημονικών συγγραμμάτων καίγονται δημόσια στις πλατείες των πόλεων με την κατηγορία των «εγχειριδίων μαγείας». Οι εναπομείναντες αξιωματούχοι του αυτοκράτορα Ιουλιανού διώκονται, καθαιρούνται ή θανατώνονται. Ανάμεσά τους, ο φιλόσοφος Σιμωνίδης καίγεται ζωντανός στην πρώτη ιστορικά καταγεγραμμένη χριστιανική καύση ανθρώπου.
🗓️ 373 μ.Χ.
Επαναλαμβάνεται η αυστηρή απαγόρευση των μαντικών πρακτικών και της αστρολογίας. Στα αυτοκρατορικά έδικτα εισάγεται για πρώτη φορά ο υποτιμητικός όρος «pagani» (παγανιστές, άνθρωποι της υπαίθρου), σε μια προσπάθεια του χριστιανικού ιερατείου να παρουσιάσει τον Εθνισμό ως μια υποανάπτυκτη δεισιδαιμονία αμόρφωτων χωρικών.
🗓️ 380 μ.Χ.
Ο αυτοκράτορας Φλάβιος Θεοδόσιος καθιερώνει τον Χριστιανισμό ως τη μόνη υποχρεωτική θρησκεία του κράτους, χαρακτηρίζοντας τους μη χριστιανούς «σιχαμερούς, αιρετικούς και παράφρονες». Ο επίσκοπος Μεδιολάνου Αμβρόσιος εξουσιοδοτείται να γκρεμίσει ναούς των Εθνικών και να χτίσει εκκλησίες στα θεμέλιά τους. Καθοδηγούμενος από το ιερατείο, ο όχλος επιτίθεται στο ελληνικό Ιερό της Ελευσίνας. Ο 95χρονος Ιεροφάντης Νεστόριος, περίλυπος, ανακοινώνει το οριστικό τέλος των πανάρχαιων Ελευσινίων Μυστηρίων και την απαρχή του πνευματικού σκότους.
🗓️ 381 – 382 μ.Χ.
Συγκλείεται η Β΄ Οικουμενική Σύνοδος. Ο Θεοδόσιος στερεί τα πολιτικά δικαιώματα από όσους χριστιανούς επιστρέφουν στην παραδοσιακή λατρεία, ενώ απαγορεύεται ακόμα και η απλή επίσκεψη σε αρχαίους ναούς. Στην Κωνσταντινούπολη, ο ναός της Αφροδίτης μετατρέπεται σε πορνείο, ενώ οι ναοί της Αρτέμιδος και του Ήλιου σε στάβλους. Το 382, ο ανθέλληνας ύπαρχος Μάτερνος Κυνήγιος αναλαμβάνει την εκτέλεση των διωγμών στη Βόρεια Ελλάδα και τη Μικρά Ασία, οδηγώντας χιλιάδες ανθρώπους στη σφαγή.
🗓️ 384 – 385 μ.Χ.
Ο Κυνήγιος, ακολουθούμενος από φανατικούς μοναχούς, ισοπεδώνει ναούς και βιβλιοθήκες στην ελληνική ύπαιθρο. Καταστρέφονται το Δυμαίο, ο ναός της Εδέσσης, τα ιερά της Παλμύρας και καταργούνται τα Καβείρια Μυστήρια στην Ίμβρο. Οι φυλακές της Ανατολής γεμίζουν σε τέτοιο βαθμό που οι κρατούμενοι κοιμούνται όρθιοι (όπως αναφέρει ο Λιβάνιος). Χιλιάδες Έλληνες οδηγούνται και εξοντώνονται στο διαβόητο στρατόπεδο θανάτου της Σκυθοπόλεως στην Παλαιστίνη.
🗓️ 386 – 388 μ.Χ.
Με έδικτο απαγορεύεται κάθε συντήρηση ή φροντίδα των αρχαίων ναών. Ο επίσκοπος Μάρκελλος καταστρέφει τον περίφημο ναό του Διός Βήλου στην Απάμεια. Το 387 απαγορεύονται οι εθνικές εορτές των Ρωμαίων και διώκονται όσοι μελετούν τα Μαθηματικά (Θεοδοσιανός Κώδικας 9, 16, 8). Το 388, ομάδες μοναχών επιτίθενται με ρόπαλα και σίδερα σε σπίτια Εθνικών, καταστρέφοντας ανεκτίμητα έργα τέχνης, παρά τις δραματικές εκκλήσεις του ρήτορα Λιβάνιου προς τον αυτοκράτορα.
🗓️ 389 – 390 μ.Χ.
Κηρύσσεται εκτός νόμου κάθε μη χριστιανική μέθοδος χρονολόγησης. Στην Αλεξάνδρεια, ο Πατριάρχης Θεόφιλος μετατρέπει τον ναό του Διονύσου σε εκκλησία και πυρπολεί το Μιθραίο.
Η Σφαγή της Θεσσαλονίκης (390 μ.Χ.): Μετά την εξέγερση των Ελλήνων της πόλης κατά του Γότθου χριστιανού στρατηγού Βοθερίχου, ο Θεοδόσιος εγκλωβίζει με δόλο τους πολίτες στον Ιππόδρομο, προσκαλώντας τους σε αγώνες. Η αυτοκρατορική φρουρά κατασφάζει μέσα σε τρεις ώρες από 7.000 έως 15.000 ανθρώπους, επειδή αρνούνταν να απαρνηθούν τις παραδόσεις των προγόνων τους.
🗓️ 391 μ.Χ.
Ο Θεόφιλος Αλεξανδρείας καθοδηγεί τον όχλο σε γενικευμένη λεηλασία. Καταστρέφεται και πυρπολείται η περίφημη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας και το Σεράπειο, όπου χάνονται τα τελευταία διασωθέντα αρχαία συγγράμματα. Ο Θεοδόσιος εκδίδει νέο έδικτο, με το οποίο απαγορεύει στους πολίτες ακόμη και να κοιτάζουν τα σπασμένα ελληνικά αγάλματα, ενώ καθιερώνει τη λατινική ως τη μόνη επίσημη γλώσσα της αυτοκρατορίας, παραγκωνίζοντας την ελληνική.
🗓️ 392 μ.Χ.
Σβήνουν βίαια τα Μυστήρια της Σαμοθράκης, μετά από απόβαση «διωγμιτών» μοναχών που κατασφάζουν τους ιερείς και τους πιστούς. Στην Κύπρο, οι επίσκοποι Επιφάνειος και Τύχων καταστρέφουν όλα τα ιερά του νησιού και τερματίζουν τα κυπριακά Μυστήρια της Αφροδίτης. Το αυτοκρατορικό διάταγμα αναφέρει κυνικά: «Όποιος δεν υπακούει στον πατέρα Επιφάνειο, δεν έχει θέση πάνω στο νησί». Εξεγέρσεις των Εθνικών ξεσπούν στην Πέτρα, τη Γάζα, τη Βααλβέκ και τη Γαλατία, οι οποίες πνίγονται στο αίμα.
🗓️ 393 μ.Χ.
Στην Ανατολή, ο Θεοδόσιος καταργεί οριστικά τα Πύθια, τα Άκτια και τους Ολυμπιακούς Αγώνες ως «ελληνικά μιάσματα». Ακολουθεί η δήωση της Ολυμπίας και η ισοπέδωση όλων των βωμών της. Παραδόξως, με το ίδιο διάταγμα, ο Θεοδόσιος ορίζει την ιουδαϊκή θρησκεία ως ανεκτή και απαγορεύει την καταστροφή των εβραϊκών συναγωγών. Στη Δύση, ο αυτοκράτωρ Ευγένιος και ο στρατηγός Φλαβιανός επαναφέρουν προσωρινά τον Βωμό της Νίκης.
⚔️ 395 – 397 μ.Χ.: Η Επιδρομή του Αλαρίχου και ο Διωγμός των Ελλήνων
Οι αυτοκράτορες Αρκάδιος και Ονώριος κηρύσσουν νέους διωγμούς. Ο ευνούχος πρωθυπουργός του Αρκαδίου, Ρουφίνος, στρέφει τις ορδές των χριστιανών Γότθων του Αλαρίχου προς τον ελλαδικό χώρο, υποσχόμενος τα αμύθητα πλούτη των ελληνικών ναών. Συνοδευόμενοι από πλήθη φανατικών μοναχών, οι Γότθοι εισβάλλουν στην Ελλάδα το Νοέμβριο του 395 μ.Χ. μέσω των Θερμοπυλών.
Λεηλατούν τη Θήβα και ολόκληρη τη Βοιωτία. Φτάνοντας στην Αθήνα, ο Αλάριχος –κατά τον ιστορικό Ζώσιμο– υποχωρεί και ζητά συνθηκολόγηση, καθώς βλέπει στα τείχη το φάντασμα του Αχιλλέα και την Αθηνά Πρόμαχο πάνοπλη. Ωστόσο, ο Πειραιάς λεηλατείται και ο στρατός προελαύνει στην Ελευσίνα, όπου οι μοναχοί πυρπολούν το πανάρχαιο ιερό της Δήμητρας και θανατώνουν στην πυρά τον Ιεροφάντη Ιλάριο και τους ιερείς.
Το καλοκαίρι του 396 μ.Χ. ο Αλάριχος ισοπεδώνει την Κόρινθο, το Άργος, τη Σπάρτη, τη Μεσσήνη, τη Φενεό, τη Νεμέα, τη Λυκόσουρα και την Ολυμπία. Οι μοναχοί αποκεφαλίζουν και παραμορφώνουν τα ογκώδη αγάλματα που δεν μπορούν να μεταφέρουν, ενώ καίνε βιβλιοθήκες και κλείνουν φιλοσοφικές σχολές με την κατηγορία ότι αποτελούν «κατοικίες δαιμόνων». Το 397, ο στρατηγός της Δύσης Στηλίχων επεμβαίνει, εγκλωβίζοντας τον Αλάριχο στη Φολόη, όμως η Σύγκλητος της Κωνσταντινούπολης χαρακτηρίζει την επέμβαση προδοσία και ονομάζει τον Αλάριχο «διοικητή του Ιλλυρικού».
🗓️ 401 μ.Χ.
Ο χριστιανικός όχλος της Καρχηδόνος λυντσάρει Εθνικούς και καταστρέφει ναούς. Στη Γάζα, ο επίσκοπος Πορφύριος οργανώνει μαζικά λυντσαρίσματα και γκρεμίζει τους οκτώ τελευταίους εν ενεργεία ναούς. Παράλληλα, η Σύνοδος της Καρχηδόνος εκδίδει κανόνα που αφορίζει, ακόμη και μετά θάνατον, όσους διατηρούν συγγένειες με Εθνικούς ή δεν αποκληρώνουν τους συγγενείς τους που παραμένουν πιστοί στην αρχαία θρησκεία.
🗓️ 440 – 448 μ.Χ.
Ολοκληρώνεται η ολοσχερής καταστροφή όλων των μνημείων, βωμών και ναών που έστεκαν ακόμη όρθιοι στην Αθήνα, την Ολυμπία και τις άλλες ελληνικές πόλεις. Το 448 μ.Χ., ο Θεοδόσιος Β΄ διατάσσει να παραδοθούν στις φλόγες όλα τα «αντιχριστιανικά» βιβλία· ανάμεσά τους καίγονται και τα συγγράμματα του νεοπλατωνικού φιλοσόφου Πορφυρίου, τα οποία ασκούσαν κριτική στα θεμέλια του Χριστιανισμού.
🗓️ 500 μ.Χ.
Η χριστιανική εσχατολογία προβλέπει (ανεπιτυχώς) τη συντέλεια του κόσμου για αυτό το έτος. Νέες πυρές καταστρέφουν ό,τι είχε απομείνει από την αρχαία σοφία και επιστήμη. Η καθημερινότητα υποβαθμίζεται δραματικά: εξαφανίζονται οι οργανωμένες αποχετεύσεις των οικιών, η ρωμαϊκή κεντρική θέρμανση και τα υπερυψωμένα κρεβάτια, οδηγώντας την κοινωνία σε βαθύ υλικό και πνευματικό μαρασμό.
🗓️ 528 – 529 μ.Χ.
Με έδικτο του Ιουστινιανού καταργούνται οριστικά οι Ολυμπιακοί Αγώνες που είχαν μεταφερθεί εξόριστοι στην Αντιόχεια. Νομοθετείται η ποινή του θανάτου (διά κατασπαραγμού από θηρία, σταύρωσης ή πυράς) για όσους «καταγίνονται με την Ελληνική θρησκεία». Το 529 μ.Χ., κλείνει οριστικά η Φιλοσοφική Ακαδημία των Αθηνών και κατάσχεται η περιουσία της. Οι επτά τελευταίοι νεοπλατωνικοί διδάσκαλοι καταφεύγουν στον βασιλιά των Περσών, Χοσρόη.
🗓️ 540 μ.Χ.
Η αρχαία ελληνική ιατρική απαγορεύεται επίσημα ως «γνώση του Διαβόλου». Με μοναδική επιτρεπόμενη θεραπευτική μέθοδο τις αφαιμάξεις και τους εξορκισμούς, ξεσπά στην Αυτοκρατορία η μεγάλη επιδημία πανώλης (ο «Λοιμός του Ιουστινιανού»), που υπολογίζεται ότι εξόντωσε εκατομμύρια ανθρώπους. Η Εκκλησία εκμεταλλεύεται την καταστροφή, αποδίδοντάς την στην οργή του Θεού για την υποτιθέμενη επιβίωση των τελευταίων «ειδωλολατρών».
Συμπέρασμα
Ο βίαιος αυτός διωγμός κατά του ελληνικού πολιτισμού, της επιστημονικής έρευνας και της ελεύθερης φιλοσοφικής σκέψης δεν ήταν απλώς μια θρησκευτική σύγκρουση. Αποσκοπούσε στην πλήρη εξάλειψη οποιουδήποτε στοιχείου αμφισβήτησης της κεντρικής εξουσίας. Όπως σημειώνουν οι ιστορικοί Ζώσιμος και Ευνάπιος, οι βιβλιοθήκες που κάηκαν, τα πανεπιστήμια και τα Ασκληπιεία που έκλεισαν, σηματοδότησαν το βίαιο και οριστικό τέλος του αρχαίου κόσμου, μετατρέποντας τους ελεύθερους πολίτες σε ένα απόλυτα χειραγωγούμενο και υπάκουο ποίμνιο της αυτοκρατορικής και εκκλησιαστικής εξουσίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου