Στο τέλος Αυγούστου του 1842, η Μεγάλη Βρετανία και η Κίνα υπογράφουν τη Συνθήκη του Νανκίνγκ. Η συνθήκη αυτή έθεσε τέλος στον Α’ Πόλεμο του Οπίου και επισφράγισε την παραχώρηση του Χονγκ Κονγκ στη βρετανική κυριαρχία, αλλάζοντας την πορεία της ασιατικής ιστορίας.
Η αιτία της σύγκρουσης κρύβεται πίσω από την απαγόρευση εισαγωγής οπίου από τις κινεζικές αρχές. Το όπιο αποτελούσε ένα από τα πιο προσοδοφόρα και ανεκτίμητα εμπορικά προϊόντα του 19ου αιώνα για τους Βρετανούς, οι οποίοι δεν ήταν διατεθειμένοι να χάσουν τα κέρδη τους.
Το Εμπορικό Έλλειμμα και η «Λύση» του Οπίου
Στα μέσα του 18ου αιώνα, το εμπορικό ισοζύγιο εισαγωγών-εξαγωγών μεταξύ Αγγλίας και Κίνας παρουσίαζε μεγάλο έλλειμμα εις βάρος των Βρετανών. Οι Βρετανοί εισήγαγαν μανιωδώς τσάι, μετάξι και πορσελάνες, ενώ οι Κινέζοι δέχονταν ως αντάλλαγμα μόνο πολύτιμο ασήμι.
Προσπαθώντας να αντιστρέψουν την οικονομική αιμορραγία, οι Βρετανοί αποφάσισαν να εξάγουν τεράστιες ποσότητες οπίου προς τον κινεζικό λαό, εκμεταλλευόμενοι το γεγονός ότι το κάπνισμα του οπίου είχε γίνει ιδιαίτερα δημοφιλές στην Ασία. Μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1830, το εμπόριο αυτό αποτελούσε την κύρια πηγή εσόδων για τη Βρετανική κυριαρχία στην Ινδία και το θεμέλιο λίθο του βρετανικού εμπορίου στην Ανατολή.
Οι Κινέζοι ανταποκρίθηκαν «ενθουσιωδώς» λόγω του εθισμού: από τους 15 τόνους που εισήγαγαν το 1730, οι Βρετανοί έφτασαν να διαθέτουν σχεδόν 1.400 τόνους οπίου στην Κίνα λίγο πριν ξεσπάσει ο πόλεμος. Μάλιστα, οι δασμοί που εισέπραττε η Βρετανία από τις παράλληλες εισαγωγές τσαγιού (που χρηματοδοτούνταν από το όπιο) ήταν αρκετοί για να καλύψουν ένα σημαντικό ποσοστό των εξόδων του Βασιλικού Ναυτικού κατά τον 19ο αιώνα!
«Το όπιο είναι βλαβερό. Το όπιο είναι δηλητήριο. Η χρήση του απαγορεύεται από το νόμο. Τώρα ο αστός, Yang, σας προκαλεί να το φέρετε στην απαγορευμένη πόλη. Και όμως ο ίδιος παραβλέπει το νόμο...»— Αυτοκρατορικό Διάταγμα Απαγόρευσης (1810)
Η Κλιμάκωση και ο Άκαμπτος Λιν Ζεξού
Βλέποντας τον λαό του να εξαθλιώνεται από τον εθισμό, ο αυτοκράτορας αποφάσισε το 1838 να πάρει δραστικά μέτρα. Απαγόρευσε δια νόμου την εισαγωγή οπίου σε όλα τα μεγάλα λιμάνια και θέσπισε τη θανατική ποινή για τους ντόπιους εμπόρους που δεν συμμορφώνονταν. Η Κίνα, υπό τη δυναστεία Τσινγκ, βρισκόταν ήδη σε τροχιά εσωτερικής παρακμής και προσπαθούσε να απομονωθεί για να προστατεύσει τον πολιτισμό της από την ευρωπαϊκή επιρροή.
Η εφαρμογή του νόμου ανατέθηκε στον ανώτατο επίτροπο Λιν Ζεξού, έναν αυστηρό κομφουκιανιστή, του οποίου οι Άγγλοι υποτίμησαν τις προθέσεις. Ο Λιν Ζεξού επέβαλε σκληρό εμπάργκο σε όλα τα βρετανικά προϊόντα. Η Βασίλισσα Βικτωρία και η βρετανική κυβέρνηση θεώρησαν την πράξη αυτή αιτία πολέμου. Η κατάσταση εκτροχιάστηκε εντελώς όταν οι άνδρες του Λιν Ζεξού κατέσχεσαν και κατέστρεψαν στην Καντώνα ένα τεράστιο φορτίο οπίου (που ισοδυναμούσε με τις εισαγωγές ενός ολόκληρου έτους) και απέλασαν τον Βρετανό εμπορικό επόπτη, λοχαγό Charles Elliot.
Η Αφορμή και η Τεχνολογική Σφαγή
Η κατάσταση ήταν έτοιμη να εκραγεί και η αφορμή δόθηκε τον Ιούλιο του 1839 στην επαρχία Κοουλούν, όταν τρεις μεθυσμένοι Άγγλοι ναυτικοί δολοφόνησαν έναν Κινέζο χωρικό. Η Αγγλία αρνήθηκε προκλητικά να παραδώσει τους κατηγορούμενους στις κινεζικές αρχές, δηλώνοντας ότι «δεν εμπιστευόταν το νομικό σύστημα της χώρας».
Οι εχθροπραξίες ξεκίνησαν επίσημα στις 3 Νοεμβρίου 1839. Παρά την αριθμητική υπεροχή των Κινέζων, η συντριπτική βρετανική υπεροχή σε τεχνολογικό εξοπλισμό και ατμοκίνητα πολεμικά πλοία μετέτρεψε τον πόλεμο σε σφαγή. Το βρετανικό ναυτικό ισοπέδωσε τις παράκτιες οχυρώσεις και κατέλαβε τη Σανγκάη το 1842, αναγκάζοντας τον αυτοκράτορα σε γονυκλισία.
Η Συνθήκη του Νανκίνγκ
Ο πόλεμος έληξε τυπικά στις 29 Αυγούστου 1842 με τη Συνθήκη του Νανκίνγκ, η οποία ήταν η πρώτη από τις λεγόμενες «Άνισες Συνθήκες» που επιβλήθηκαν στην Κίνα. Οι βασικοί όροι προέβλεπαν:
- Παραχώρηση του Χονγκ Κονγκ στη Μεγάλη Βρετανία.
- Άνοιγμα πέντε μεγάλων λιμανιών της νοτιοανατολικής Κίνας για το ελεύθερο εμπόριο και τη μόνιμη διαμονή Βρετανών υπηκόων.
- Το δικαίωμα της ετεροδικίας (οι Βρετανοί πολίτες στην Κίνα θα δικάζονταν μόνο από βρετανικά δικαστήρια).
- Καταβολή μιας αστρονομικής πολεμικής αποζημίωσης από την Κίνα προς τη Βρετανία.
Το κύρος του Κινέζου αυτοκράτορα καταρρακώθηκε ανεπανόρθωτα. Η εσωτερική αστάθεια, η διαφθορά και η οργή του στρατού οδήγησαν λίγα χρόνια αργότερα σε μια από τις πιο αιματηρές εμφύλιες συγκρούσεις της παγκόσμιας ιστορίας (την Εξέγερση των Ταϊπίνγκ), όπου οι επαναστάτες ανακήρυξαν το δικό τους κράτος με το όνομα «Ουράνιο Βασίλειο της Αιώνιας Ειρήνης». Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις είχαν πλέον ανοίξει την κερκόπορτα για την πλήρη εκμετάλλευση της Κίνας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου