Η Συνθήκη της Λωζάνης

Συνθήκη της Λωζάνης: Η αρχιτεκτονική των συνόρων

Σαν σήμερα, 24 Ιουλίου 1923, υπογράφεται η Συνθήκη της Λωζάνης, η οποία καθόρισε τα ελληνοτουρκικά σύνορα όπως τα γνωρίζουμε σήμερα. Η υπογραφή της ήρθε μετά από 7,5 μήνες επίπονων διαβουλεύσεων, αντικαθιστώντας τη Συνθήκη των Σεβρών που δεν είχε γίνει αποδεκτή από τη νέα κυβέρνηση της Τουρκίας.

Τα Εδαφικά Δεδομένα

Η συνθήκη όρισε τις νέες κρατικές οντότητες στην περιοχή:

• Στη στεριά: Ο μέσος ρους του ποταμού Έβρου αποτελεί το φυσικό σύνορο.
• Στη θάλασσα: Αποδίδεται στην Ελλάδα κάθε νησί, νησίδα και βραχονησίδα πέρα από τα 3 μίλια από τις μικρασιατικές ακτές (εξαιρουμένων της Ίμβρου και Τενέδου).
• Τουρκικές ανακτήσεις: Ανατολική Θράκη, περιοχή Σμύρνης, Ίμβρος και Τένεδος, και λωρίδα γης στα σύνορα με τη Συρία.

Το Πατριαρχείο και το Νομικό Καθεστώς:
Με τη συνθήκη, ο Οικουμενικός Πατριάρχης έχασε την ιδιότητα του Εθνάρχη και το Πατριαρχείο τέθηκε υπό ειδικό διεθνές νομικό καθεστώς, ενώ η Τουρκία ανέκτησε πλήρη κυριαρχικά δικαιώματα σε όλη την επικράτειά της (εκτός της ζώνης των Στενών).

Η Ανταλλαγή Πληθυσμών

Ένα από τα πιο καθοριστικά σημεία της συνθήκης ήταν η υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών, η οποία βασίστηκε στο θρήσκευμα και όχι στην εθνική καταγωγή ή τη γλώσσα.

• Από Μικρά Ασία προς Ελλάδα: 1.650.000 χριστιανοί υπήκοοι.
• Από Ελλάδα προς Τουρκία: 670.000 μουσουλμάνοι υπήκοοι.

Η χρήση του όρου «Μουσουλμάνοι» αντί για «Τούρκοι» στο κείμενο της συνθήκης εξυπηρετούσε τόσο τη διατήρηση του μουσουλμανικού στοιχείου στη Δυτική Θράκη, όσο και την ιστορική πραγματικότητα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, όπου τα "μιλέτ" (θρησκευτικές κοινότητες) αποτελούσαν τη βάση της διοίκησης.

Εξαιρέσεις από την Ανταλλαγή

Από το καθεστώς της ανταλλαγής εξαιρέθηκαν συγκεκριμένες ομάδες:

• Οι Έλληνες κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης, των Πριγκηπονήσων και των περιχώρων (εγκατεστημένοι πριν τις 30/10/1918).
• Οι κάτοικοι της Ίμβρου και της Τενέδου.
• Οι Μουσουλμάνοι της Δυτικής Θράκης (περίπου 110.000 άτομα).