Ιουλιανά: Το βασιλικό πραξικόπημα

Ιουλιανά 1965: Το Χρονικό της Πολιτικής Αποστασίας

Στις 15 Ιουλίου 1965, μια κρίση κορυφώθηκε, οδηγώντας στην παραίτηση του Γεωργίου Παπανδρέου και βυθίζοντας τη χώρα σε μια περίοδο πολιτικής αστάθειας που έμελλε να ανοίξει τον δρόμο για το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967.

Η Αφορμή: Η Σύγκρουση με το Παλάτι

Η περίοδος της αποσταθεροποίησης ξεκίνησε από τη διαμάχη του Γεωργίου Παπανδρέου με τον βασιλιά Κωνσταντίνο σχετικά με το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας. Ο Παπανδρέου επιθυμούσε να αντικαταστήσει τον υπουργό Πέτρο Γαρουφαλιά και την ηγεσία του ΓΕΣ, καθώς ασκούσαν επιρροή υπέρ του παλατιού. Η πρόθεσή του να αναλάβει ο ίδιος το υπουργείο προσέκρουσε στην άρνηση του βασιλιά, οδηγώντας στη μοιραία ρήξη.

Το Χρονικό της Κρίσης (Ιούλιος - Σεπτέμβριος 1965)

Μετά την παραίτηση του Παπανδρέου, σχηματίστηκαν κυβερνήσεις από «αποστάτες» βουλευτές της Ένωσης Κέντρου:

• Γεώργιος Αθανασιάδης-Νόβας: Ο πρώτος πρωθυπουργός της αποστασίας.
• Ηλίας Τσιριμώκος: Ακολούθησε στις 18 Αυγούστου.
• Στέφανος Στεφανόπουλος: Ολοκλήρωσε το σκηνικό της αστάθειας.

Ο λαός αντέδρασε με έναν 70ήμερο «ανένδοτο αγώνα» για τη συνταγματική νομιμότητα (άρθρο 114), με διαδηλώσεις που σημαδεύτηκαν από συγκρούσεις και τον τραγικό θάνατο του φοιτητή Σωτήρη Πέτρουλα.

«Η περίοδος αυτή χρωματίστηκε από την έντονη ανάμειξη του τότε βασιλιά Κωνσταντίνου στο πολιτικό σκηνικό, παραβιάζοντας τις διατάξεις του Συντάγματος του 1952.»

Τα Βαθύτερα Αίτια

Πέρα από τη φανερή ρήξη, υπήρχαν βαθύτεροι παράγοντες:

• Ο έλεγχος του στρατεύματος: Το παλάτι και η Φρειδερίκη επιδίωκαν τον απόλυτο έλεγχο των ενόπλων δυνάμεων.
• Η άνοδος του Ανδρέα Παπανδρέου: Η ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική που πρότεινε ανησυχούσε τους δυτικούς συμμάχους.
• Εσωκομματικές έριδες: Στελέχη της Ένωσης Κέντρου (όπως ο Κ. Μητσοτάκης) έβλεπαν στο πρόσωπο του Ανδρέα Παπανδρέου μια απειλή για τα πολιτικά τους σχέδια.

Συμπέρασμα

Τα «Ιουλιανά» δεν ήταν απλώς μια κυβερνητική κρίση. Ήταν η απαξίωση του πολιτικού κόσμου στα μάτια του λαού και η απορρύθμιση των δημοκρατικών μηχανισμών, που οδήγησαν μοιραία στη δικτατορία των συνταγματαρχών το 1967.