Καθεστώς της 4ης Αυγούστου

Η Δικτατορία της 4ης Αυγούστου (1936-1941)

Η 4η Αυγούστου 1936 σηματοδότησε την έναρξη ενός δικτατορικού καθεστώτος στην Ελλάδα υπό τον Ιωάννη Μεταξά, το οποίο διήρκεσε έως την κατάληψη της χώρας από τις δυνάμεις του Άξονα τον Απρίλιο του 1941.

Η Πορεία προς την Εκτροπή

Η Ελλάδα του μεσοπολέμου μαστιζόταν από πολιτική αστάθεια και διχασμό. Οι εκλογές του Ιανουαρίου 1936 οδήγησαν σε αδιέξοδο, καθώς οι δύο μεγάλες παρατάξεις (βενιζελικοί και βασιλόφρονες) δεν μπορούσαν να συνεννοηθούν. Με τον θάνατο σημαντικών ηγετών (Βενιζέλος, Τσαλδάρης, Κονδύλης) και την κλιμάκωση των απεργιακών κινητοποιήσεων, ο Ιωάννης Μεταξάς, με τη στήριξη του Βασιλιά Γεωργίου, ανακήρυξε τη δικτατορία, αναστέλλοντας άρθρα του Συντάγματος.

Ιδεολογία και Χαρακτήρα

Το καθεστώς αυτοπροσδιοριζόταν ως αντικομμουνιστικό, αντικοινοβουλευτικό και ολοκληρωτικό. Αν και δανείστηκε στοιχεία από τον φασισμό, διέφερε σε βασικά σημεία:

• Δεν υιοθέτησε φυλετικές-ρατσιστικές διακρίσεις (όπως ο ναζισμός).
• Έλλειψη ευρείας λαϊκής βάσης: Δεν αποτέλεσε ένα μαζικό λαϊκό κίνημα.
• Ιδεώδη: Προωθούσε τον "Γ΄ Ελληνικό Πολιτισμό", αντλώντας πρότυπα από την Αρχαία Σπάρτη και τη Μακεδονία, σε αντίθεση με τα δυτικοευρωπαϊκά φασιστικά μοντέλα.

Καταστολή και Έλεγχος

Ο σφοδρός αντικομμουνισμός υπήρξε η ραχοκοκαλιά του καθεστώτος. Μέσω του Υφυπουργείου Ασφαλείας του Κωνσταντίνου Μανιαδάκη, το ΚΚΕ σχεδόν εξαρθρώθηκε, με φυλακίσεις (Ακροναυπλία), εκτοπίσεις και βασανιστήρια.

Σημείωση: Ο "Ύμνος της 4ης Αυγούστου"

Είναι ιστορικά τεκμηριωμένο ότι το ποίημα "Γιατί χαίρεται ο κόσμος..." δεν γράφτηκε για τη δικτατορία. Αρχικά ήταν αφιερωμένο στην επέτειο της 25ης Μαρτίου. Το καθεστώς το οικειοποιήθηκε προπαγανδιστικά, εν αγνοία του δημιουργού Τίμου Μωραϊτίνη, δημιουργώντας την εσφαλμένη εντύπωση ότι πρόκειται για ύμνο του καθεστώτος.

Κοινωνική και Οικονομική Πολιτική

Το καθεστώς εφάρμοσε αυστηρή λογοκρισία, έλεγχο στα γράμματα και τις τέχνες, ενώ προχώρησε σε δημόσια καύση βιβλίων (μαρξιστικών αλλά και κλασικών έργων). Στην οικονομία, εφάρμοσε μια μορφή κορπορατισμού, απαγορεύοντας τις απεργίες και εισάγοντας ορισμένες κοινωνικές παροχές για τους εργαζομένους, με στόχο τον έλεγχο της κοινωνικής δυσαρέσκειας.

Εξωτερική Πολιτική

Ο Μεταξάς προσπάθησε να διατηρήσει μια ισορροπία, αν και η χώρα ήταν σταδιακά ευθυγραμμισμένη με τα βρετανικά συμφέροντα. Παρά τις στενές οικονομικές σχέσεις με τη Γερμανία, η Ιταλική προκλητικότητα (βύθιση της «Έλλης») και η προσέγγιση με την Τουρκία καθόρισαν τη γεωπολιτική στάση της Ελλάδας μέχρι την είσοδό της στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

---

Πηγή: Βικιπαίδεια