12 Οκτωβρίου 1944: Η Απελευθέρωση της Αθήνας, τα Μπλόκα και η Βρετανική Παγίδα
Η 12η Οκτωβρίου 1944 καταγράφηκε στην Ιστορία ως η ημέρα που η Αθήνα αποτίναξε τον ναζιστικό ζυγό. Τα ναζιστικά στρατεύματα αποχώρησαν από το κέντρο της πόλης νωρίς το πρωί, υποστέλλοντας τη σημαία τους από την Ακρόπολη.
Πίσω από τους έξαλλους πανηγυρισμούς στους δρόμους της πρωτεύουσας, εξελίσσονταν ένα παρασκήνιο άγριου σαμποτάζ από τα αποχωρούντα γερμανικά στρατεύματα. Η πραγματική και πλήρης αποχώρηση των Γερμανών ολοκληρώθηκε την επόμενη ημέρα, αφήνοντας πίσω της καταστροφές και μια αιματηρή εσωτερική σύγκρουση.
Το Χρονικό της Αποχώρησης και το Γερμανικό Σαμποτάζ
Οι τελευταίες ώρες της Κατοχής χαρακτηρίστηκαν από την τακτική της καμμένης γης. Πολιτική των κατακτητών ήταν η συστηματική καταστροφή των βασικών υποδομών της χώρας πριν από την αναχώρησή τους.
Την παραμονή της αποχώρησής τους, μετά από απαίτηση των ντόπιων δωσίλογων συνεργατών τους, οι κατοχικές δυνάμεις επιτέθηκαν στην προσφυγική Καισαριανή. Η περιοχή αποτελούσε εστία της αντιφασιστικής αντίστασης και οι Γερмаνοί προχώρησαν σε απαγχονισμούς των αγωνιστών που συνέλαβαν.
Κατά την υποχώρησή τους, οι Γερμανοί κατέστρεψαν συστηματικά βιομηχανικές εγκαταστάσεις στην περίμετρο της πόλης. Οι καταστροφές εκτείνονταν από τα εργοστάσια του Πειραιά μέχρι το αεροδρόμιο του Τατοΐου, την ίδια ώρα που οι κάτοικοι πανηγύριζαν.
Η Μάχη της Ηλεκτρικής Εταιρείας (Πάουερ)
Το πρωί της 13ης Οκτωβρίου, οι Γερμανοί επιχείρησαν να ανατινάξουν το εργοστάσιο της Ηλεκτρικής Εταιρείας στον Πειραιά. Η συγκεκριμένη υποδομή ήταν ζωτικής σημασίας, καθώς παρήγε την ηλεκτρική ενέργεια για ολόκληρο το Λεκανοπέδιο.
Οι εγκαταστάσεις είχαν παγιδευτεί με εκρηκτικά από πριν. Η έγκαιρη παρέμβαση των δυνάμεων του ΕΛΑΣ και συγκεκριμένα του 10ου Τάγματος του 6ης Συντάγματος, κατάφερε να σώσει την υποδομή κόβοντας τα καλώδια.
Ακολούθησε μια σκληρή και δίωρη μάχη στην είσοδο του εργοστασίου. Οι Γερμανοί έχασαν 9 στρατιώτες, ενώ άλλοι 45 συνελήφθησαν αιχμάλωτοι. Ο ΕΛΑΣ είχε 11 νεκρούς, αλλά το εργοστάσιο διασώθηκε.
Η εφημερίδα Ελευθερία, στο πρωτοσέλιδο της 14ης Οκτωβρίου με τίτλο Η υπογραφή του κτήνους, περιέγραψε το μέγεθος της καταστροφής στο λιμάνι του Πειραιά, στα σιλό και στις αποθήκες καυσίμων Shell και Σοκόπελ, κάνοντας λόγο για τεράστιο πλήγμα στην οικονομία.
Η Κοινωνική Γεωγραφία της Αντίστασης: Το ΕΑΜ και οι Πρόσφυγες
Η κατάρρευση και αποσάθρωση του προπολεμικού πολιτικού κόσμου κατά την Κατοχή άλλαξε ριζικά τους συσχετισμούς. Η παραδοσιακή διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σε Βενιζελικούς και Αντιβενιζελικούς αντικαταστάθηκε από τη σύγκρουση μεταξύ ΕΑΜικών και αντι-ΕΑΜικών δυνάμεων.
Οι Μικρασιάτες πρόσφυγες αποτέλεσαν τη ραχοκοκαλιά του ΕΑΜ στην Αθήνα. Όντας οικονομικά περιθωριοποιημένοι και απόλυτα εκτεθειμένοι στον εφιαλτικό κατοχικό λιμό, στράφηκαν μαζικά στη συλλογική δράση.
Μέσα από εκατοντάδες λαϊκές επιτροπές, οι πρόσφυγες οργανώθηκαν για τη διεκδίκηση συσσιτίων, φαρμάκων και ειδών πρώτης ανάγκης, μετατρέποντας την επιβίωση σε κεντρικό στοιχείο της Αντίστασης.
Τα Τάγματα Ασφαλείας και τα Ματωμένα Μπλόκα
Η τελευταία κυβέρνηση δωσιλόγων του Ιωάννη Ράλλη δημιούργησε τα Τάγματα Ασφαλείας. Η κίνηση αυτή στηρίχθηκε από επιφανείς αστούς πολιτικούς και στρατιωτικούς, όπως ο Θεόδωρος Πάγκαλος και ο Στυλιανός Γονατάς, στοχοποιώντας ανοιχτά τις προσφυγικές συνοικίες.
Το καλοκαίρι του 1944, τα Ευζωνικά Τάγματα Ασφαλείας, υπό την εποπτεία των Γερμανών, εξαπέλυσαν μεγάλα μπλόκα σε περιοχές όπως η Νέα Ιωνία, η Γούβα, το Περιστέρι, ο Βύρωνας, το Δουργούτη, η Κοκκινιά και η Καλλιθέα.
Μέσα σε διάστημα μόλις δύο μηνών, συνελήφθησαν περίπου 10.500 πολίτες και εκτελέστηκαν επί τόπου 430 άτομα. Η τρομοκρατία αυτή ώθησε ακόμη περισσότερους κατοίκους στη μαζική ένταξη στις γραμμές του ΕΑΜ για προστασία ή εκδίκηση.
Η βία συνεχίστηκε και μετά την αποχώρηση των Γερμανών. Στις 15 Οκτωβρίου, ακροδεξιές συμμορίες άνοιξαν πυρ στην περιοχή της Ομόνοιας κατά του πλήθους που πανηγύριζε, δολοφονώντας 7 ανθρώπους.
Η Γεωπολιτική Παγίδα και η Πορεία προς τη Ρήξη
Μετά την Απελευθέρωση, η Αριστερά ήταν η κυρίαρχη πολιτική και στρατιωτική δύναμη στη χώρα, με τον ΕΛΑΣ να αριθμεί 50.000 έως 100.000 μαχητές. Ωστόσο, η ηγεσία του ΚΚΕ και του ΕΑΜ επεδίωκε τη δημιουργία μιας αστικής δημοκρατίας με ελευθερία πολιτικής δράσης.
Το ΚΚΕ απέρριψε τις προτάσεις του Τίτο για συμμαχία στα Βαλκάνια και στράφηκαν προς την αναζήτηση νομιμοποίησης στους δυτικούς συμμάχους, πέφτοντας τελικά στους γεωπολιτικούς σχεδιασμούς της Μεγάλης Βρετανίας.
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Ουίνστον Τσόρστηλ σχεδίασε μεθοδικά τη ρήξη με το ΕΑΜ για να αποτρέψει την κομμουνιστικοποίηση της περιοχής. Μέσω των συμφωνιών του Λιβάνου και της Καζέρτας, το ΕΑΜ συναίνεσε στην υποταγή των δυνάμεών του στον Βρετανό στρατηγό Ρόναλντ Σκόμπι.
Ο Γεώργιος Παπανδρέου, ως επικεφαλής της εξόριστης κυβέρνησης, στήριξε την πολιτική του κυριαρχία στις βρετανικές δυνάμεις. Ήδη από τις 22 Σεπτεμβρίου 1944, ζητούσε με τηλεγράφημα προς τον Τσόρτσιλ την άμεση αποστολή εντυπωσιακών βρετανικών δυνάμεων στην Ελλάδα.
Όταν η κυβέρνηση εθνικής ενότητας έφτασε τελικά στην Αθήνα στις 18 Οκτωβρίου 1944, ο δρόμος για τα Δεκεμβριανά και την εμφύλια σύγκρουση είχε ήδη ανοίξει.
Στατιστικά Στοιχεία Δυνάμεων και Απωλειών (1944)
| Κατηγορία / Γεγονός | Μεγέθη και Αριθμοί |
|---|---|
| Στρατιωτική Δύναμη ΕΛΑΣ | 50.000 έως 100.000 μαχητές |
| Μέλη Νεολαίας ΕΠΟΝ | 800.000 μέλη |
| Μέλη Εθνικής Αλληλεγγύης | 1.000.000 μέλη |
| Απώλειες στη Μάχη της Ηλεκτρικής | 11 νεκροί ΕΛΑΣίτες, 9 νεκροί Γερμανοί, 45 αιχμάλωτοι |
| Μπλόκα στα Προσφυγικά (Καλοκαίρι 1944) | Περίπου 10.500 συλλήψεις, 430 επιτόπιες εκτελέσεις |
| Μακελειό Ομόνοιας (15 Οκτωβρίου 1944) | 7 νεκροί διαδηλωτές από πυρά ακροδεξιών οργανώσεων |
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου