Η Οθωμανική Αθήνα

Η Αθήνα του 18ου Αιώνα: Από την Παρακμή στην «Αναγέννηση» μέσω του Grand Tour

Στο πέρασμα των αιώνων, η Αθήνα υπήρξε μια περιφερειακή κωμόπολη κάτω από τον οθωμανικό έλεγχο. Αν και κάποτε λαμπρή αρχαία πόλη, είχε μετατραπεί σε «φάντασμα» του εαυτού της, έως ότου η αρχαιολογική της σημασία την έθεσε ξανά στο παγκόσμιο ενδιαφέρον.

Το Grand Tour και η Στροφή προς την Ανατολή

Το Grand Tour, το ταξίδι επιμόρφωσης των νέων ευγενών της Δύσης, στράφηκε προς την Ελλάδα μετά τον θάνατο του Γιόχαν Ιωακείμ Βίνκελμαν το 1768. Η Αθήνα έγινε αναπόσπαστος σταθμός αυτού του Oriental Tour, προσελκύοντας προσωπικότητες όπως ο Σατωμπριάν και ο Λόρδος Βύρωνας.

Η Αθήνα στα χρόνια του Χατζή Αλή Χασεκή

Στα τέλη του 18ου αιώνα, η εικόνα που αντικρίζει ο περιηγητής είναι αποκαρδιωτική: ένα επικίνδυνο μέρος, μαστιζόμενο από επιδημίες, πείνα και επιδρομές Τουρκαλβανών. Ο Παναγής Σκουζές, στο «Χρονικό της σκλαβωμένης Αθήνας», περιγράφει έναν πολυπολιτισμικό πληθυσμό από ελληνόφωνους, τούρκικες οικογένειες και ξένους εμπόρους, που ζούσαν υπό την τυραννική διοίκηση του Βοεβόδα Χασεκή.

Η Αναβίωση και η Επιλογή ως Πρωτεύουσα

Ο φιλελληνισμός και ο νεοκλασικισμός οδήγησαν στη συστηματική χαρτογράφηση της Ελλάδας. Παρά την εξαθλίωση στα πρόθυρα του 1800, η παρουσία των αρχαίων μνημείων ήταν αυτή που «πρόδιδε» το μεγαλείο της πόλης. Όπως επισημαίνει η Όλγα Κατσιάρδη-Heiring, η αρχαιολογική σημασία της Αθήνας ήταν ο καταλύτης που την κατέστησε πρωτεύουσα του σύγχρονου ελληνικού κράτους, ξεχωρίζοντάς την από τις υπόλοιπες οθωμανικές πόλεις.

---

Σερπέζης Κωνσταντίνος, Βόλος 2021

Βιβλιογραφία:
Παναγής Σκουζές. «Χρονικό της σκλαβωμένης Αθήνας» | O. Katsiardi-Heiring. «The role of archaeology in forming Greek national identity» | Συλλογικό έργο. «Ottoman Athens», Γεννάδιος Βιβλιοθήκη | Halil İnalcık. «The Ottoman Empire» | Παπασταματίου Δ., Κοτζαγεώργης Φ. «Ιστορία του νέου ελληνισμού» | Quataert D. «Η οθωμανική αυτοκρατορία» | Γκαρά Ε., Τζεδόπουλος Γ. «Χριστιανοί και μουσουλμάνοι στην οθωμανική αυτοκρατορία» | Κοτζαγεώργης Φ. «Πρώιμη Οθωμανική Πόλη».