Οι «γαλακτοπότες» βάρβαροι: Δυσανεξία στη λακτόζη και η ιστορία μιας γενετικής μετάλλαξης
Μια διεπιστημονική ανάλυση που συνδέει την αρχαιολογία με τη γενετική πληθυσμών.
Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν την γαλακτοποσία (κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων φρέσκου γάλακτος) σαν χαρακτηριστικό των βορείων βαρβαρικών λαών.
Πρώτος ο Όμηρος στην Ιλιάδα ονομάζει τους Άβιους που ζούσαν δίπλα στους Θράκες και στους Μυσούς «ἱππημολγούς γλακτοφάγους» δηλαδή «που ζουν τρεφόμενοι με γάλα και αρμέγουν μέχρι και τις φοράδες τους».
Στην Οδύσσεια, ο βάρβαρος Κύκλωψ επίσης πίνει «ἄκρητο γάλα» (άκρατο ~ ανέρωτο γάλα) για να «κατεβάσει πιο εύκολα» δύο συντρόφους του Οδυσσέα.
Ο Ηρόδοτος στον Σκυθικό του λόγο επίσης χαρακτηρίζει τους Σκύθες γαλακτοπότες, ενώ ο Στράβων αργότερα θα τους χαρακτηρίσει επίσης ιππημολγούς. Ο Ευριπίδης στους στίχους 169-170 της Ηλέκτρας χρησιμοποιεί τον όρο «γαλακτοπότης ἀνήρ ὁρειβάτης» σαν συνώνυμο του «αγροίκου» ή, καλύτερα, του «ορεσίβιου ποιμένα».
Ο νεοελληνικός όρος «μπουρτζόβλαχος» είναι κατά πάσα πιθανότητα σλαβικό δάνειο στην ελληνική [brđanin Vlah] μιας και στις σλαβικές γλώσσες brdo είναι το «βουνό, λόφος» και στα σερβο-κροατικά brđanin [προφέρεται «μπρτζανιν»] ο «βουνίσιος, ορεσίβιος» των σερβικών μεσαιωνικών επών Đemo Brđanin.
Αργότερα, ο Ιορδάνης θα περιγράψει τους Γότθους που είχαν εγκατασταθεί στην Μυσία γύρω από την Νικόπολη σαν φτωχούς ποιμένες, οι περισσότεροι εκ των οποίων ζούσαν τρεφόμενοι με γάλα.
Γιατί οι αρχαίοι Έλληνες και οι Ρωμαίοι συνδύαζαν την γαλακτοποσία τόσο πολύ με τους βόρειους βαρβάρους;
Η εξήγηση ότι επειδή το Μεσογειακό κλίμα είναι θερμό, το γάλα δεν μπορεί να αποθηκευτεί, δεν είναι ιδιαίτερα πειστική, καθώς το καθημερινό άρμεγμα ήταν εφικτό. Ο λόγος, κατά τη γνώμη μου, έχει να κάνει με τη γενετική.
Οι αρχαίοι λαοί της Μεσογείου εμφάνιζαν μεγάλη συχνότητα δυσανεξίας στη λακτόζη. Η δυσανεξία στη λακτόζη ήταν η φυσιολογική παναθρώπινη κατάσταση μέχρι 7-10.000 χρόνια πριν. Το γονίδιο της λακτάσης είχε έναν «χρονοδιακόπτη» που «έσβηνε» τη λειτουργία του μετά την παιδική ηλικία.
Πριν από 7 με 10.000 χρόνια κάπου στη βορειο-κεντρική Ευρώπη έγινε μια μετάλλαξη που επέτρεπε στο γονίδιο να λειτουργεί εφ' όρου ζωής. Η νέα αυτή κατάσταση ονομάζεται ανεξία στη λακτόζη (lactase persistence) και επιτρέπει στον ενήλικα να πίνει γάλα χωρίς συμπτώματα (φούσκωμα, πονόκοιλο, διάρροια).
Σύγκριση Βόρειων και Μεσογειακών Ευρωπαίων
Η δυσανεξία είναι πολύ πιο συχνή στον νότο. Το ποσοστό δυσανεξίας στους βορειότερους πληθυσμούς είναι συχνά μικρότερο του 10%, ενώ στα Βαλκάνια και την Ιταλία ξεπερνά το 50% (Κρήτη 56%, Κύπρος 66%, βόρεια Ιταλία 52%). Όσο απομακρυνόμαστε προς την Ανατολή, τα ποσοστά αυξάνονται (Κίνα 95%, νοτιοανατολική Ασία 98%).
Το ανεκτικό γονίδιο έφτασε στη μεσογειακή Ευρώπη μέσα από προϊστορικές και ιστορικές καθοδικές μεταναστεύσεις (Ινδοευρωπαίοι, Κέλτες, Γότθοι, Σλάβοι κ.α.).
Γενετική ανάλυση: Ένα παράδειγμα υπολογισμού
Οι δύο φαινότυποι αντιστοιχούν σε τρεις γονότυπους: ΔΔ (δυσανεξία), ΑΔ και ΑΑ (ανεξία).
Άσκηση: Με τι αναλογία πρέπει να αναμειχθούν οι «βόρειοι» πληθυσμοί με γονιδιακή συχνότητα Α=0,78 με τους δυσανεκτικούς «νότιους» (Α=0) ώστε να προκύψει πληθυσμός με Α=0,26;
Λύση: 0,78 * χ = 0,26 ⇒ χ = 0,3333 (συνεισφορά 33,3% από βόρειους πληθυσμούς).
Αν δεχτούμε ότι οι μεταναστεύσεις δεν είχαν αφετηρία μόνο την «πηγή» της μετάλλαξης, το ποσοστό βγαίνει ακόμη υψηλότερο (έως και 45%). Το υπόλοιπο ποσοστό αποτελεί το παλαιολιθικό και νεολιθικό «αυτόχθονο» δυσανεκτικό κλάσμα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου