Η Λεηλασία της Κωνσταντινούπολης (1204): Η Απογύμνωση της Βασιλεύουσας από τους Σταυροφόρους
Η καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας, κυρία Αθηνά Κόλια-Δερμιτζάκη, παρουσιάζει τον απολογισμό της δραματικής καταστροφής και του πλιάτσικου που υπέστη η Κωνσταντινούπολη από τους Σταυροφόρους το 1204.
Η Μαρτυρία του Νικήτας Χωνιάτη
Ο ιστορικός της αλώσεως και αυτόπτης μάρτυρας των γεγονότων, Νικήτας Χωνιάτης, περιγράφει με συγκλονιστικές λεπτομέρειες τη λεηλασία της πόλης:
«...Έβλεπε κανείς όχι μόνον τις ιερές εικόνες του Χριστού να θραύονται με αξίνες και να ρίπτονται στο χώμα και τα στολίδια τους να αποσπώνται χωρίς φειδώ και προσοχή και να ρίχνονται στη φωτιά, αλλά και τα σεπτά και πανάγια σκεύη να αρπάζονται με θράσος από τους ναούς, να ρίχνονται στη φωτιά και να παρέχονται στα εχθρικά στρατεύματα ως απλός άργυρος και χρυσός».
Ο Χωνιάτης αναφέρεται στα χρυσά «βαρυτάλαντα» έπιπλα και τις αργυρές λυχνίες της Αγίας Σοφίας που μετατράπηκαν σε άμορφη μάζα από τη φωτιά, καθώς και στην ολόχρυση Αγία Τράπεζα, η οποία τεμαχίστηκε και διανεμήθηκε στους λαφυραγωγούς.
Το Ιστορικό Πλαίσιο της Δ΄ Σταυροφορίας
- Οι Υπαίτιοι: Το σώμα της Δ΄ Σταυροφορίας αποτελούνταν κυρίως από Φράγκους και Φλαμανδούς, αλλά και από Γερμανούς, Λομβαρδούς, Τοσκάνους και Βενετούς.
- Η Εκτροπή: Στις 13 Απριλίου 1204, οι Σταυροφόροι κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη στο όνομα του Πάπα Ιννοκέντιου Γ΄, παρεκκλίνοντας από την αρχική τους πορεία προς τους Αγίους Τόπους.
- Η Αιτία: Οι εισβολείς επωφελήθηκαν και εκμεταλλεύτηκαν τις εσωτερικές διαμάχες και τις δυναστικές έριδες στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.
- Η Απογύμνωση: Η Κωνσταντινούπολη άδειασε εντελώς από κάθε πλούτο δημόσιο, ιδιωτικό και εκκλησιαστικό.
Οι Θησαυροί που Μεταφέρθηκαν στη Δύση
Η διανομή των γαιών και των λαφύρων (partitio Romaniae) είχε αποφασιστεί από τους ηγέτες των Σταυροφόρων και των Βενετών από τον Μάρτιο του 1204. Αμέτρητα κειμήλια και έργα τέχνης διοχετεύθηκαν προς τη Βενετία, τη Γαλλία και τη Γερμανία:
- Τα Τέσσερα Επιχρυσωμένα Άλογα: Κοσμούσαν τον Ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης και شكلισαν τμήμα του μεριδίου των Βενετών. Σήμερα βρίσκονται στην εκκλησία του Αγίου Μάρκου στη Βενετία, όντας τα μόνα που γλίτωσαν από τη φωτιά όπου είχαν παραδοθεί για λιώσιμο τα γλυπτά συμπλέγματα του Ιπποδρόμου. Ταυτίζονται με το τέθριππο του Ηλίου του Λυσίππου.
- Το Πολύτιμο Ρουμπίνι: Ένα πετράδι που μπορούσε να φωτίσει ολόκληρο το παλάτι με την κοκκινωπή λάμψη του —το οποίο πιθανότατα φορούσε ο Μανουήλ Κομνηνός το 1159— έφθασε ως δώρο στον Φίλιππο-Αύγουστο της Γαλλίας από τον Βαλδουίνο Β΄ της Φλάνδρας.
- Τα Ιερά Κειμήλια του Θρόνου: Ο Ακάνθινος Στέφανος, ο Τίμιος Σταυρός, η Λόγχη και ο Σπόγγος εξαγοράστηκαν από τον Λουδοβίκο τον Ευσεβή από τους Βενετούς, στους οποίους τα είχε παραχωρήσει ως ενέχυρο ο Βαλδουίνος Β΄. Συνολικά, ο Λουδοβίκος συγκέντρωσε 22 από τα ιερότερα λείψανα της χριστιανοσύνης που φυλάσσονταν στο ιερό παλάτι.
Η Προπαγανδιστική Χρήση των Λαφύρων από τους Βενετούς
Σύμφωνα με την έρευνα της κυρίας Κόλια-Δερμιτζάκη, οι Βενετοί επεδίωξαν να κάνουν μια συγκεκριμένη προπαγανδιστική χρήση των λαφύρων που απέσπασαν:
- Ιδιοποίηση της Ισχύος: Περνώντας στα χέρια τους τα θρησκευτικά κειμήλια που εξέφραζαν την απορρέουσα από τη θεία πρόνοια ισχύ των Ρωμαίων βασιλέων, θέλησαν να εμφανιστούν ως διάδοχοί τους.
- Δικαιολόγηση της Κατοχής: Επεδίωκαν να καλλιεργήσουν την ιδέα της μεταφοράς της δικαιοδοσίας και του μεγαλείου του Βυζαντίου στη Βενετική Δημοκρατία, παρουσιάζοντας την κατοχή των εδαφών ως αποτέλεσμα της θείας βούλησης.
Τεράστια Απώλεια για την Παγκόσμια Τέχνη
Στην καταστροφή της πόλης συνέβαλαν πολύ τρεις μεγάλες πυρκαγιές που οφείλονταν σε εμπρησμό. Παράλληλα, τεράστια απώλεια προκάλεσε το γεγονός ότι οι Σταυροφόροι τεμάχισαν και έλιωσαν σημαντικό αριθμό χάλκινων αγαλμάτων και συμπλεγμάτων για να τα μετατρέψουν σε νομίσματα. Χάρη στον Νικήτα Χωνιάτη διασώζεται η μνήμη 18 κλασικών έργων που χάθηκαν για πάντα, μεταξύ των οποίων:
- Η πολύχαλκος Ήρα, για τη μεταφορά της κεφαλής της οποίας στο χυτήριο απαιτήθηκε άμαξα με τέσσερα βόδια.
- Ο Πάρις που παρέδιδε το μήλο στην Αφροδίτη.
- Το «Ανεμοδούλιον», ένας ανεμοδείκτης με γυναικεία μορφή στην κορυφή και βάση με ανάγλυφους γυμνούς Έρωτες και παραστάσεις από τη φύση.
- Ο Ηρακλής, έργο που αποδίδεται στον Λύσιππο και βρισκόταν στον Ιππόδρομο.
- Ο όνος με τον οδηγό του, τον οποίο είχε στήσει ο Ιούλιος Καίσαρ στο Άκτιο.
- Η μορφή της Ωραίας Ελένης.
Σύμφωνα με την ομολογία του Βιλλαρδουίνου, τα λάφυρα ήταν τόσα πολλά που κανείς δεν ήξερε να πει την ποσότητά τους, περιλαμβάνοντας χρυσάφι, ασήμι, πολύτιμα πετράδια, μετάξια και πολύτιμα ενδύματα. Η μετακίνηση αυτών των πολιτιστικών αγαθών προς τη Δύση συνεχίστηκε καθ' όλη τη διάρκεια της Λατινικής Αυτοκρατορίας, μέχρι το 1261, σφραγίζοντας την αρχή του τέλους για τον βυζαντινό κόσμο.
Πηγή: http://hellenes-romaion.blogspot.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου