Αλλάζει ο χάρτης της Ευρώπης (9 Ιουνίου του 1815)

Το Συνέδριο της Βιέννης (1814-1815): Όταν η Ευρώπη «Χόρευε»

Στις 9 Ιουνίου 1815, το Συνέδριο της Βιέννης ολοκλήρωνε τις εργασίες του, επανασχεδιάζοντας τον πολιτικό χάρτη της Ευρώπης μετά την κατάρρευση της Ναπολεόντειας αυτοκρατορίας. Όπως είχε δηλώσει χαρακτηριστικά ο πρίγκιπας de Ligne, «το Συνέδριο δεν περπατάει, χορεύει» – αντικατοπτρίζοντας την ατμόσφαιρα των δεξιώσεων που κάλυπταν τις μυστικές διαπραγματεύσεις των Μεγάλων Δυνάμεων.

Το Πλαίσιο: Από τον Πόλεμο στην Ειρήνη

Μετά την καταστροφική εκστρατεία του Ναπολέοντα στη Ρωσία (1812) και την ήττα του στη «Μάχη των Εθνών» στη Λειψία (1813), η Ευρώπη βρισκόταν σε μεταβατικό στάδιο. Η Συνθήκη του Σομόν (1814) έθεσε τις βάσεις για τη συμμαχία Αγγλίας, Αυστρίας, Πρωσίας και Ρωσίας, με στόχο την οριστική απομάκρυνση του Βοναπάρτη.

Η «Επιτροπή των Πέντε»

Αν και αρχικά το Συνέδριο αφορούσε τις τέσσερις νικήτριες δυνάμεις, οι διπλωματικοί ελιγμοί του Ταλλεϋράνδου επέτρεψαν στη Γαλλία των Βουρβόνων να εισέλθει ως ισότιμος παίκτης. Οι Μεγάλες Δυνάμεις, υπό τον συντονισμό του Μέτερνιχ, είχαν δύο κύριους στόχους:

• Την αποτροπή δημιουργίας νέων αυτοκρατοριών (τύπου Ναπολέοντα).
• Την καταστολή μελλοντικών κοινωνικοπολιτικών επαναστάσεων (Γαλλική Επανάσταση).

Η Ανατροπή: Οι «Εκατό Ημέρες»

Το Συνέδριο διακόπηκε απότομα με την είδηση της απόδρασης του Ναπολέοντα από την Έλβα (Μάρτιος 1815). Η σύντομη επιστροφή του στην εξουσία, γνωστή ως «Εκατό Ημέρες», τελείωσε οριστικά μετά την ήττα του στο Βατερλό. Το γεγονός αυτό λειτούργησε ως καταλύτης, επιταχύνοντας τις αποφάσεις των Συμμάχων.

Τα Αποτελέσματα του Συνεδρίου

Οι αποφάσεις του Συνεδρίου καταγράφηκαν σε 121 άρθρα, αλλάζοντας ριζικά το γεωπολιτικό status quo:

• Η Γαλλία επέστρεψε στα σύνορα του 1792 (και αργότερα του 1790).
• Η Ρωσία κέρδισε το μεγαλύτερο μέρος της Πολωνίας.
• Η Πρωσία ενισχύθηκε με τη Σαξονία και γερμανικά εδάφη.
• Η Γερμανική Συνομοσπονδία (39 κρατίδια) τέθηκε υπό την κυριαρχία της Αυστρίας.
• Η Βρετανία εξασφάλισε στρατηγικές αποικίες και τα Ιόνια Νησιά.
• Διασφαλίστηκε η ουδετερότητα της Ελβετίας και καταδικάστηκε το δουλεμπόριο.

Ιστορική Παρακαταθήκη

Αν και το Συνέδριο της Βιέννης επαινείται ως η πρώτη προσπάθεια για επίλυση διαφορών μέσω του διαλόγου, η εμμονή των μοναρχών στη νομιμότητα και την παλινόρθωση της παλιάς τάξης αγνόησε τις δυνάμεις του εθνικισμού και τις φιλελεύθερες ιδέες. Οι επαναστάσεις του 1848 απέδειξαν πως, παρά τις προσπάθειες του Μέτερνιχ, ο ιστορικός τροχός δεν μπορούσε να γυρίσει πίσω.

---

Ανασκόπηση με βάση το άρθρο του Αυγουστίνου Ζενάκου για το Συνέδριο της Βιέννης.